Sztuki walki mają barwną historię w Kraju Kwitnącej Wiśni. Ważnym czynnikiem wpływającym na rozwój sztuk walk w tym kraju były niewątpliwie kultura i mentalność japońska. Również nie bez znaczenia była barwna historia Japonii. W niej swoje piętno mocno odcisnęli samurajowie – wojownicy, z których dokonań dumny jest praktycznie każdy Japończyk żyjący w obecnych czasach.

Jak przyznają historycy, samurajowie byli jednymi z najlepszych wojowników na kontynencie azjatyckim (a niektórzy nawet pokusili się o określenie ich mianem najlepszych wojowników na świecie). Co jest przyczyną tak przychylnych opinii wielu historyków? Zapewne jednym z ważnych czynników jest przygotowanie techniczne samurajów i rozwój sztuk walk w gronie tejże grupy. To właśnie samurajowie podnosząc swoje kompetencje przyczynili się do szybszego rozwoju sztuk walk w Japonii.

Jednak wraz z postępem technologicznym i popularyzacją broni palnej czas samurajów zaczął powoli dobiegać końca. Wraz z marginalizacją samurajów nastąpiła również marginalizacja części sztuk walk rozwijanych przez japońskich wojowników, które zaczynały stawać się archaiczne w stosunku do nowych trendów na polach walki ówczesnych czasów.

Jednym z największych „skarbów” samurajów był ich miecz – katana, uznawany za majstersztyk japońskich kowali. Miecz o ponad przeciętnych możliwościach, który w rękach wysoce wyszkolonej osoby stawał się niebywale groźną bronią. Rozwój techniki użycia katany był dla samuraja priorytetem i pochłaniał znaczną część codziennego treningu. Sztuka użycia katany nazywana była kenjutsu i składała się z kilku elementów. Początkowo adept zaczynał treningi drewnianym mieczem – bokenem. Było to podyktowane tym, iż samurajowie rozpoczynali trening posługiwania się mieczem w bardzo młodym wieku, a sama katana była bardzo ostra. Dlatego też ze względów bezpieczeństwa, we wczesnej fazie treningów używano drewnianych bokenów.


Obraz przedstawiający trening kenjutsu

Wraz z rosnącym doświadczeniem samuraja istniała możliwość rozpoczęcia treningów z użyciem katany. Ważnym elementem treningów kenjutsu było tzw. „iai”. Był to zestaw podstawowych ruchów kata, które ćwiczono z wyimaginowanym przeciwnikiem. Praktyka ta miała na celu automatyzację ciosów i pchnięć, by w trakcie walki zachowanie samuraja było niczym naturalny odruch. Podczas praktyki iai ciosy i pchnięcia wykonywane były z pełną siłą i prędkością, natomiast sam samuraj wykonywał ćwiczenia z maksymalną koncentracją. Wspomniana koncentracja stanowiła równie ważny element kenjutsu, co sfera techniczna. Podczas koncentracji stawiano na uregulowanie oddechu oraz utrzymanie spokoju podczas walki. Natomiast techniki koncentracji jakie stosowano w kenjustu zaczerpnięte były z buddyzmu zen. Okres, na jaki przypada rozwój tejże sztuki walki, to wieki: XV, XVI oraz XVII. Wówczas powstało wiele szkół kenjutsu, którym również udało się przetrwać po obecne czasy. Szkoły zakładane były przez mistrzów, którzy doskonalili własny styl walki. Dlatego też techniki nauczane w szkołach kenjutsu różniły się od siebie.

Podczas rozwoju styli wyróżniono 3 rodzaje styli:

joko ryu (styl stary)

chuku ryu (styl środkowy)

shito ryu (styl nowoczesny)


Trening kenjutsu wzbogacony o techniki grapplingowe (1909 rok)

Niestety, wraz z rozwojem techniki i popularyzacji broni palnej, miecz przestawał odgrywać tak ważną rolę i powoli był marginalizowany na polach bitewnych. Co prawda podczas II wojny światowej katana pojawiła się u boku japońskich wojskowych. Jednak byli to już tylko wyżsi rangą wojskowi, którzy posiadali katanę, jako symbol władzy, a nie narzędzie walki (swoją drogą, katany te stały się później barwną pamiątką żołnierzy amerykańskich, którzy starli się z wojskami japońskimi). Współczesną formą kenjutsu jest kendo, w którym ostre miecze zostały zastąpione mieczem bambusowym – shinai. Kendo uczone jest na całym świecie, jednak stanowi ono już jedynie rolę czysto „sztuki dla sztuki”, niż jak to miało miejsce kilkaset lat temu priorytetowej sztuki walki.

Obsługa miecza samurajskiego nie kończyła się na zgłębieniu tajników kenjutsu. Odrębną sztuką walki z użyciem miecza, jaka się wykształciła była sztuka zwana iaido. Istotą iaido jest walka poprzez jedno cięcie, a sztuka ta skupia się na perfekcyjnym połączeniu błyskawicznego wyciągnięcia miecza z pochwy i zadaniu idealnego cięcia. W Japonii w czasie ery samurajów, iaido wykorzystywane było podczas sytuacji dnia codziennego, a z kolei kenjutsu na polach bitewnych. Podczas treningów iaido adepci tejże sztuki skupiają się na ćwiczeniu układów ciosów, które podobnie jak w kenjutsu nazwane są kata.


Precyzyjne cięcie adepta iaido

Obecnie praktykuje się 12 różnych rodzajów kata, które zostały ustanowione przez Zen Nihon Kendo Renmei (czyli Japoński Związek Kendo). Bez względu na to, jaki styl walki reprezentujemy, kata w iaido wykonywane są w tym samym schemacie. Pierwszym elementem rozpoczynającym jest Nukiuchi – czyli wyciągnięcie miecza z pochwy połączone z jednoczesnym pierwszym cięciem. Następnym elementem jest Kirioroshi, czyli cięcie lub seria cięć, jakie zadajemy przeciwnikowi. Po udanym Kirioroshi może nastąpić Chiburi. Pod tą nazwą kryje się strzepnięcie krwi z ostrza. Finalnym elementem jest Noto – czyli schowanie miecza do pochwy. Jest to o tyle trudne, że miecz należy schować tak, aby nie skaleczyć ręki trzymającej pochwę przy jednoczesnym zakazie patrzenia na pochwę podczas chowania miecza. Przed i w trakcie wykonywania ciosu zachowana powinna być specjalna postawa, która nazwana jest Zanshin.

Obecnie iaido nie pełni tak ważnej roli, jak to miało miejsce wcześniej w historii. Powód jest ten , co w przypadku kendo – czyli marginalizacja użycia miecza podczas walki. Jednak pomimo to, iaido ma swoich zwolenników ćwiczących tę sztukę, mimo iż nie będą w stanie wykorzystać atrybutów, jakie ona daje. Co roku organizowane są Mistrzostwa Świata, Europy, jak i od 2007 roku Mistrzostwa Polski. Podczas takich mistrzostw zawodnicy wykonują układy kata w układzie obowiązkowym lub dowolnym – co poddane jest ocenie sędziowskiej. Oprócz samych układów na zawodach lub pokazach możemy zaobserwować tameshigiri, czyli cięcie wykonywane na słomie ryżowej lub też na pniu bambusowym.

Wraz z samurajami nie tylko walka mieczem odeszła do lamusa. Również łuk stał się narzędziem zbytecznym na polu walki, gdy pojawiła się tam broń palna. Zarówno w Japonii, jaki i innych krajach azjatyckich łuk był narzędziem szalenie popularnym, z którego obsługą zaznajomiona była szeroka grupa społeczeństwa. Jak nie trudno się domyślić samurajowie z racji swojej funkcji, jaką pełnili w społeczeństwie uczyli się również sztuki walki łukiem – czyli kyujutsu. W społeczeństwie japońskim uduchowienie grało (i nadal gra) ważną rolę. Toteż sfera duchowa również była obecna w kyujutsu. Elementy z religii Zen i Shinto od setek lat wpływały na kyujutsu. Oczywiście, na którym aspekcie skupiał się adept kyujutsu zależało od jego przynależności. Arystokracja ucząca się tej sztuki kładła nacisk na duchowy aspekt kyujutsu. Natomiast klasa wojowników skupiała się na praktycznych elementach wykorzystywanych na polach bitewnych. Jak szacują historycy, przeciętny trening samuraja składał się z około 1000 wystrzelonych strzał dziennie. Jednak trening kyujutsu nie składał się tylko ze strzelania do celu. Bardzo ważnym aspektem (o ile nie najważniejszym) była technika napinania łuku i utrzymywanie koncentracji. To właśnie w tym celu implementowano do treningów elementy Shinto i Zen.


Adepci kenjutsu (około roku 1905-15)

Czarne chmury zebrały się nad kyujutsu w połowie XVI wieku, kiedy to w Japonii zaczęto popularyzować broń palną. W konfrontacji z bronią palną łuki przegrywały, toteż coraz więcej osób porzucało je na rzecz strzelb i pistoletów. Mogłoby się wydawać, że jest to definitywny koniec kyujutsu i sztuka ta całkowicie przepadnie w czeluściach kart historii. Jednak naprzeciw temu wyzwaniu wyszedł Toshizane Honda, który połączył styl ceremonialny ze stylem wojennym, czym zdobył sobie przychylność japońskiego społeczeństwa. Taki zabieg pozwolił przetrwać kyujutsu do czasów obecnych, gdzie jego nowoczesna forma zwana jest kyudo.

Dla ćwiczących kyudo łuk nie jest tylko narzędziem treningu. Łuk jest niczym relikwia, z którą obchodzi się w należyty sposób. Warto tutaj wspomnieć, że ponad 50% treningu kyudo poświęcone jest warstwie ceremonialnej. Natomiast sam łuk do kyudo jest dość pokaźny. Nawet najmniejsze łuki potrafią mierzyć ponad 2 metry, co czyni łuki kyudo jednymi z najdłuższych łuków używanych na świecie. Są to łuki asymetryczne, wykonane z kompozytów, a ich budowa sięga XII wieku. Jaki zatem jest zasięg takich łuków? Długi dystans treningowy wynosi 60 metrów, a eksperci oddają strzały na odległość aż 120 metrów. Do oddania strzału używa się różnego rodzaju strzał, które różnią się kształtem grota i są wykonane z bambusa. Pierwotnie lotki strzał wykonane były z piór orła lub jastrzębia. Obecnie jednak używa się lotek z ptaków nielotów (indyk/łabędź) lub też spotykane są lotki aluminiowe i carbonowe.


Zawody strzeleckie w kendo

Dzięki Toshizane Hondzie udało się, by kyudo przetrwało do naszego czasu. Jednak nie da się ukryć, że w świecie sztuk walki kyudo jest sztuką niszową. Za czasów samurajów kyujutsu łączone było ze sztuką jazdy konnej – zwanej bajutsu. Bajutsu Japończycy zaczerpnęli z Mongolii, gdzie od setek lat jeźdźcy z tamtego kraju uznawani byli za najlepszych. Wdług źródeł historycznych pierwsza szkoła bajutsu na terenie Japonii datowana jest na wiek XV, a nazywała się Otsubo Hon Ryu. Nauka bajutsu obejmowała szereg różnych aspektów. Było to między innymi: jazda, skoki, kontrolowanie oddechu, przekraczanie rzek etc.


Pokaz umiejętności adepta bajutsu

Trening strzelectwa z reguły przyjmował formę współzawodnictwa i mini-gier. Do najpopularniejszych należały trzy z nich:

Yabusame – czyli strzelanie z łuku w pełnym galopie do trzech tarcz.

Togasagake – czyli strzelanie na długim dystansie. Dystans ten wynosił około 80-100 metrów, a strzały wykorzystywane do tego ćwiczenia zakończone były miękką kulką.

Inuoimonoi – czyli strzelanie do uciekającego celu. Za cel bardzo często wykorzystywane były uciekające psy, a we wcześniejszych latach (przed okresem Heian) również strzelano do małp i saren.

O ile kyudo jest niszą w świecie sztuk walk, o tyle bajutsu jest już niszą w niszy i pojawia się ono tylko okazjonalnie podczas niektórych zawodów kyudo oraz podczas japońskich świąt Shinto.

W artykule tym przedstawiłem kilka ze sztuk walki, które cieszyły się wzięciem w czasach, gdy samurajowie odgrywali ważną rolę w japońskim społeczeństwie. Doprowadzili oni te sztuki do perfekcji, jednak rozwój technologiczny wykluczył je z popularnego obiegu. Na szczęście dzięki grupkom zapaleńców praktykujących te sztuki, przetrwały one do dnia dzisiejszego. Osoby te kultywując te sztuki odpowiedzialne są za podtrzymywanie tradycji oraz ducha samurajów. Również należy podkreślić, że każda z wyżej zaprezentowanych sztuk mogłaby zostać przedstawiona znacznie szerzej. Jednak na potrzeby artykułu wiedza na ich temat musiała zostać odpowiednio skondensowana. Dlatego też gorąco polecam każdemu, kogo zainteresował temat iaido, kenjutsu czy kyujutsu, by zgłębić informacje na temat tych sztuk walk.

Autor: Maciej Gunia (G_U_M_A)
Powyższy artykuł pochodzi z darmowego magazynu Ring

www.sportywalki.pl/magazyn_ring.html

Skomentuj