Zaburzenia osobowościAby dobrze zrozumieć temat zaburzeń związanych z naszą osobowością, powinniśmy zrozumieć definicję osobowości. Z czym kojarzy nam się osobowość. Zgodnie z wieloma definicjami, osobowość jest zespołem trwałych wzorców odczuwania, myślenia i zachowania. Zespól tych wzorców charakteryzuje się indywidualnym stylem życia i sposobem adaptacji każdego człowieka.

Zaburzenia osobowości są wzorcami zachowania człowieka głęboko zakorzenionymi i utrwalonymi Zaburzenia takie są rozumiane jako zaburzenia funkcjonowania człowieka w jego środowisku społecznym. Mogą wynikać przede wszystkim z uszkodzenia somatycznego, organicznego. Kiedy wynikają z uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego mamy do czynienia z charakteropatią.

Główny podział zaburzeń osobowości

Wyróżniamy trzy grupy psychopatologiczne, wśród których wymieniamy:

  • swoiste zaburzenia osobowości
  • mieszane zaburzenia osobowości
  • trwałe zmiany osobowości, nie związane z uszkodzeniem mózgu, ani żadną jego chorobą

Swoiste zaburzenia osobowości prawie zawsze związane są z zakłóceniem funkcjonowania psychospołecznego. Mają charakter głębokiego zaburzenia charakteru i sposobu zachowania. Zaburzenia swoiste zazwyczaj obejmują kilka wymiarów osobowości.

Zespoły kliniczne charakterystyczne dla swoistych zaburzeń osobowości to przede wszystkim:

  • nieprawidłowa postawa i zachowanie, które wyraża się w kilku sferach psychicznych i związanych z innymi ludźmi
  • długotrwałe utrzymywanie się nieprawidłowych zachowań
  • wszelkie trudności pojawiają się w okresie późnego dzieciństwa i zwykle trwają w wieku dojrzałym
  • zaburzenia te prowadzą do dyskomfortu psychicznego – odczucie subiektywnego cierpienia
  • zaburzenia funkcjonowania w sferze społecznej i zawodowej

Swoiste zaburzenia osobowości posiadają swój podział. Aby stwierdzić do jakiej grupy zaburzeń swoistych zakwalifikować chorego, muszą być spełnione przynajmniej trzy cechy przedstawione w opisie klinicznym.

Najczęściej występujące zaburzenia osobowości

  • osobowość paranoiczna cechuje się:  brakiem tolerancji na niepowodzenia, brakiem akceptacji, znaczną nadwrażliwością, skłonnością do zniekształconego postrzegania rzeczywistości, e się własnych praw w sposób agresywny, fanatyczną obroną swoich idei, tendencją do długotrwałego przeżywania przykrości, poszukiwanie ukrytego zagrożenia, przecenianiem swoich możliwości, nadmiernym poczuciem własnej wartości
  • osobowość dyssocjalna cechuje się: trwała niezdolność do związków uczuciowych, przedmiotowe traktowanie partnera, brak poczucia odpowiedzialności, postawa lekceważenia wszelkich norm społecznych, dążenie do natychmiastowego spełnienia i zaspokojenia swoich potrzeb i popędów
  • osobowość schizoidalna cechuje się: brak empatii, unikanie kontaktów społecznych, wiara w samoistnienie i chęć izolacji, ograniczanie zdolności do przyjemności, rezerwa do otoczenia, skłonność do fantazji, relacje ksobne oraz lęk w relacjach z innymi.

Osobowość chwiejna emocjonalnie

W osobowości chwiejnie emocjonalnie wyróżniamy dwa typy zaburzeń osobowości: typ pograniczny oraz typ impulsywny

Typ pograniczny osobowości chwiejnej emocjonalnie charakteryzuje się brakiem kontroli nad emocjami, skłonność do konfliktu z otoczeniem, brak zrównoważenia emocjonalnego, próby samobójcze, powtarzające się samookaleczenia, zaburzenia poczucia tożsamości,

Typ impulsywny osobowości chwiejnej emocjonalnie przejawia się: brakiem stabilności emocjonalnej, nadmierną wrażliwością, wybuchami gniewu, agresji, rozpaczy, brak przewidywania konsekwencji swoich działań.

Osobowość anankastyczna charakteryzuje się:

  • przesadnym poczuciem obowiązku
  • przesadnym poczuciem odpowiedzialności
  • sztywnymi zasadami moralnymi
  • brakiem tolerancji u ludzi postępujących niemoralnie
  • przesadną skrupulatnością
  • dążenie do perfekcjonizmu
  • uległość wobec konwencji społecznych
  • niepewność prowadząca do drobiazgowej dokładności

Osobowość zależną charakteryzuje przede wszystkim bierne podporządkowanie się otoczeniu, nadmierna obawa przed porzuceniem i osamotnieniem. Osobowość zależna bezwolnie opiera się na innych, zwłaszcza w podejmowaniu decyzji, odczuwa bezradność, niepewność, brak kompetencji. Ponadto osobowość ta łatwo wycofuje się podjętych decyzji, jest wrażliwa na najmniejsze stresy, oraz odznacza się małą zdolnością do odczuwania przyjemności

Diagnostyka zaburzeń osobowości

W celu postawienia diagnozy zaburzeń osobowości lekarz musi stwierdzić:

  • nieadekwatne intensywne emocje
  • powtarzające się i charakterystyczne sposoby zachowania i przeżywania
  • trudności w panowaniu nad impulsami w stopniu uciążliwym dla pacjenta i otoczenia oraz upośledzającym jego funkcjonowanie
  • że takie zachowanie nie jest przejawem innych zaburzeń psychicznych ani nie jest spowodowane chorobą lub urazem mózgu

Leczenie zaburzeń osobowości

Psychoterapia w leczeniu zaburzeń osobowości jest jedyną przyczynową metodą leczenia. Zdaniem psychoterapeutów, w terapii powinni brać udział również bliscy chorego. Tak więc, psychoterapia powinna być wspomagana terapią rodzinną, małżeńską. Najskuteczniejszą jest terapia ingerująca, która musi mieć charakter długoterminowy. Natomiast terapia podtrzymująca, mimo iż trwa krócej ma znaczenie w ukierunkowaniu na inne cele, np. zwiększenie tolerancji pacjenta. Pozytywne wyniki leczenia łatwiej uzykać w grupie, kiedy zaburzenia ustępują wraz z wiekiem, z kolei te zaburzenia, które utrzymują się aż do wieku dorosłego, trudniej leczyć.

Terapia behawioralna okazała się skuteczną metodą leczenia zaburzeń, jeżeli jest oparta na prostych technikach warunkowania awersyjnego. Na czym to polega? W warunkowaniu awersji próbuje się zastąpić pozytywną reakcję na bodziec szkodliwy reakcją negatywną.

Program reedukacyjno- resocjalizacyjny jest metodą leczenia zaburzeń osobowości polegającą na stosowaniu terapii grupowej, terapii pracą, terapii ruchowej, społecznością leczniczą.

Nie ulega jednak wątpliwości, że leczenie zaburzeń osobowości dyssocjalnej jest niebywale trudne. Zastosowanie farmaceutyków okazało się nieskuteczne, tak samo jak elektrowstrząsy oraz zabiegi psychochirurgiczne.

Nieleczone zaburzenia osobowości prowadzą do zerwania więzi społecznych i wyobcowania. Znanych jest wiele definicji zaburzeń osobowości, podobnie jak wiele koncepcji, wyjaśniających ich powstawanie. Jedno jest pewne, że powodem ich wystąpienia jest zakłócenie funkcjonowania psychospołecznego spowodowane mało elastycznym sposobem reagowania i zachowania.

Artykuł ten został napisany jedynie w celach informacyjnych. Wszelkie niepokojące nieprawidłowości zawsze trzeba konsultować z lekarzem.

Opracowała
Anna Głowacka

Skomentuj