Fot. sxc.huUszkodzenia te możemy podzielić na dwie grupy:

a) uszkodzenia lekkie: otarcia naskórka, stłuczenie oczodołu, stłuczenie nosa, twarzy;
b) uszkodzenia ciężkie: rany twarzy, złamanie nosa, złamanie żuchwy.

Urazy okolicy oczodołowej

Anatomiczna budowa oczodołu skutecznie chroni gałkę oczną przed urazami, które mogłyby być spowodowane łokciem, kolanem, głową. Całkowita siła działającego urazu przejmowana jest przez kostne obramowanie oczodołu, Stłuczenie tkanek miękkich tej okolicy doprowadza do charakterystycznego zasinienia i obrzęku, które obejmuje również powieki. W celu zmniejszenia obrzęku wystarczy stosowanie zimnych okładów, najlepiej z pokruszonego lodu zawiniętego w miękką tkaninę.

Stłuczenia twarzy

Powstają one wówczas, gdy uraz zadziała w miejscu, pod którym znajduje się podłoże kostne. W efekcie dochodzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych i do wylewu krwawego. W miejscu stłuczenia występuje obrzęk, który przyjmuje kształt wypukłego guza. W większości przypadków stłuczenia twarzy są nie groźne, wymagają jednak uwagi z racji na możliwość współistnienia urazów czaszkowo – mózgowych. Natychmiastowe zastosowanie zimnych okładów i ucisku zmniejsza miejscowy obrzęk oraz zabezpiecza przed uformowaniem się znacznego nieraz krwiaka.

Rany twarzy

Najczęściej są to urazy o charakterze ran tłuczonych lub dartych. Rany te sięgają zwykle do samego podłoża kostnego. Tam, gdzie podłoże to jest mocne i grube (przed kością czołową, jarzmową)obrażenia ograniczają się najczęściej do otarcia skóry i tkanek miękkich leżących w głębi. Ukrwienie tkanek miękkich twarzy jest tak obfite, że każda niemal rana w tej okolicy silnie krwawi. Zwykle dobrze założony bezpośredni opatrunek uciskowy wystarczająco zabezpiecza przed nadmierną utratą krwi. Każda rana twarzy wymaga prawidłowego zaopatrzenia chirurgicznego. W przypadku niewielkich ran można dopuścić zawodnika do dalszych rozgrywek, po uprzednim doraźnym odkażeniu brzegów rany należy założyć zwykły opatrunek i odłożyć ostateczne zaopatrzenie chirurgiczne na możliwie najkrótszy okres. Mimo, że takie postępowanie nie powinno być zalecane, to jednak będzie ono z pewnością lepsze od źle zeszytej rany.

Złamanie nosa

Złamania szkieletu chrzęstnego nosa dotyczą najczęściej chrząstki przegrody nosa, które występują w dwóch zasadniczych postaciach: prostopadłej i horyzontalnej. Poziomy przebieg złamania chrząstki łączy się często z rozerwaniem jej połączenia z rynienką lemiesza. Jeżeli takie urazy powtarzają się, (np.: w boksie), obserwujemy wówczas postępujący zanik chrząstki przegrody nosa doprowadzający do zapadnięcia środkowej części piramidy i obniżenie wierzchołka nosa.

Objawy ogólne towarzyszące złamaniu nosa zwykle są mało nasilone. Najczęściej występują zawroty głowy oraz skłonności do omdleń. Ból ma charakter umiarkowany i ustępuje dość szybko. Krwawienie z nosa jest objawem częstym, ale może nie wystąpić albo być. Obrzęk bywa zwykle umiarkowany, wystarcza jednak do zamaskowania zniekształceń, co utrudnia rozpoznania. Leczenie składa się z dwóch zasadniczych części: nastawienia i unieruchomienia. Po nastawieniu obowiązuje unieruchomienie odłamów w opatrunku gipsowym domodelowanym do płaszczyzny czołowej czaszki. Opatrunek gipsowy utrzymuje się przez 10 – 12 dni.

Złamanie żuchwy

Każdy silny uraz tej okolicy może spowodować złamanie kości. Uderzenie w szczyt bródki doprowadza najczęściej do obustronnego złamania wyrostków stawowych żuchwy. Bardzo silny uraz może spowodować złamanie trzonu żuchwy. Stałym objawem jest obfity ślinotok, połączony z krwawieniem pochodzącym z rozdartej błony śluzowej jamy ustnej. Zęby mogą być ustawione nierówno, rozchwiane, złamane lub wybite. Ból, wzmożone napięcie mięśni i brak stabilności odłamów utrudniają mówienie i połykanie. Nastawienie i unieruchomienie złamania może być odroczone na kilka dni, nie dłużej jednak niż do końca pierwszego tygodnia. Jest to uzasadnione szczególnie wówczas, gdy nie współistnieją dodatkowe stłuczenia i rany, w przeciwnym razie zwiększa się możliwość zakażenia i niepewnego gojenia. Złamania bez przemieszczenia zrastają się w ciągu 3 – 4 tygodni. Niestabilne złamania wymagają dłuższego unieruchomienia. Złamania obustronne lub wieloodłamowe muszą być unieruchamiane przez 6 – 8 tygodni, a niekiedy dłużej.

Piśmiennictwo:

1. Marecki Bogusław – „Anatomia funkcjonalna w zakresie studiów wychowania fizycznego – tom I”, PWN Warszawa – Poznań 1991r.

2. Mędraś Marek – „Medycyna sportowa” – Agencja Wydawnicza Medsportpress, Warszawa 2004r.

3. Piątkowski Stanisław – „Ortopedia, traumatologia i rehabilitacja narządów ruchu” – PZWL Warszawa 1990r.

4. Radzioch Witold, Grzybowski Andrzej, Łęgosz Paweł, Łatacz Waldemar – „Analiza obrażeń w sportach walki w materiale poradni medycyny sportowej w Częstochowie” – Medycyna Sportowa 9/2000, nr 110 rok 16, str. 24 – 27.

5. Sylwanowicz Witold, Michajlik Aleksander, Ramotowski Witold – „Anatomia i fizjologia człowieka”, PZWL Warszawa 1990r.

6. Tylman Donat, Dziak Artur – „Traumatologia narządu ruchu – tom I”, PZWL Warszawa 1985r.
Zajączkowski Zdzisław – „Medycyna sportowa w praktyce”, PZWL Warszawa 1984r.

Rakowski Paweł
www.lider.szs.pl

Skomentuj