TemperamentWsłuchując się w rozmowy ludzi na ulicach czy też w komentarze redaktorów radiowych i telewizyjnych, można spotkać się z takimi określeniami padającymi pod kątem innych osób jak: żywy temperament, błyskotliwa osobowość, a nawet twardy charakter.

Wrażenie, jakie może odnieść odbiorca jest takie, że terminy te stosowane częstokroć zamiennie oznaczają w swej istocie to samo. Niestety nie jest to prawdą i zdaje się, że my wszyscy ulegamy iluzji, jaką tworzą nieświadome środki masowego przekazu. Zanim przejdziesz drogi Czytelniku do dalszej części tego artykułu, zastanów się przez chwilę, czym dla Ciebie jest temperament, osobowość oraz charakter?

Pomiędzy tymi trzema terminami panuje prosta zależność. Temperament jest bazą, na której wyrastają dwie pozostałe struktury. Jedna z najbardziej powszechnych i uznanych teorii temperamentu (Strelau, 2000), definiuje go jako biologiczną podstawę osobowości, która to stanowi jej najtrwalszy i względnie stały szkielet. Oznacza to, że temperament dziedziczony genetycznie, praktycznie nie ulega zmianom w toku życia jednostki.

Jedyne zmiany, jakie mogą powstać wynikają z procesów dojrzewania i starzenia się układu nerwowego lub wyjątkowo silnych i długotrwale występujących czynników środowiskowych. Wiedząc czym uwarunkowany jest temperament, należy określić w jaki sposób się on przejawia?

Jakie więc cechy naszego zachowania i funkcjonowania naszej psychiki uzależnione są od temperamentu? W najnowszym ujęciu regulacyjnej teorii temperamentu istnieje sześć głównych jego cech (wymiarów): Żwawość, Perseweratywność, Wrażliwość sensoryczna, Reaktywność emocjonalna, Wytrzymałość oraz Aktywność. Postaram się teraz dokonać opisu tych cech pod kontem aktywności sportowej, wskazując na ich pożądane wielkości.

Żwawość

Żwawość, to zdolność do szybkiego reagowania. Sportowiec wykazujący dużą żwawość szybko wyprowadza ciosy i uniki, przez co może sprawiać wrażenie, iż czyta w myślach przeciwnika. Osoba żwawa posiada doskonały refleks i umiejętnie reaguje na nagłą zmianę sytuacji.

Perseweratywność

Wysoka perseweratywność to cecha niepożądana z punktu widzenia talentu sportowego, gdyż wyraża się ona w tendencji do mechanicznego powtarzania określonej reakcji w sytuacji, gdy czynnik ją wywołujący już przestał istnieć. W praktyce może to się objawiać sztywnością zachowania i kłopotem w przystosowaniu.

Zachowanie zawodnika o wysokiej perseweratywności cechuje niska skuteczność, może on np. wyprowadzać ciosy w kierunku, w którym już dawno nie ma przeciwnika, wynika to z trudności w hamowaniu swoich reakcji. Tam, gdzie wystarczyłby jeden cios z góry skazany na niepowodzenie, zawodnik wyprowadza całą serię, tracąc w ten sposób cenną energię. Inną jeszcze rzeczą są natrętne myśli, które nie pozwalają zawodnikowi uwolnić się od doznanych niepowodzeń i obaw.

Wrażliwość sensoryczna

Wrażliwość sensoryczna określa stopień, w jakim osoba jest zdolna odczuwać nawet nieznaczne bodźce płynące ze środowiska. Sportowiec o wysokiej wrażliwości sensorycznej potrafi uchwycić nawet najmniejszy ruch przeciwnika, dostrzega on subtelne oznaki zmęczenia oponenta, jak również błędy, które chciałby on ukryć. Osoby o dużej wrażliwości sensorycznej potrafią doskonale odczuwać własne emocje, jak również emocje rywala.

Reaktywność emocjonalna

Reaktywność emocjonalna, to wymiar decydujący o podatności na stres i napięcie. Wysoka reaktywność sprawia, że nawet niewielkie trudności urastają do miary problemu, dlatego też jest ona czynnikiem warunkującym postawę gorączki startowej, w której to zawodnik zdaje się być „spalony” już na wejściu.

Wytrzymałość

Wytrzymałość jest cechą niezwykle pożądaną u sportowców uprawiających sporty wymagające dużego wysiłku i stałej wysokiej sprawności psychoruchowej. Sportowiec wytrzymały to sportowiec, który jest w stanie podźwignąć długotrwały wysiłek, nie tracąc przy tym ducha walki i skuteczności swojego działania.

Aktywność

Aktywność decyduje o potrzebie uczestniczenia w wielu angażujących przedsięwzięciach. Osoby aktywne potrzebują silnej stymulacji i źle wytrzymują monotonie. Sportowcy aktywni lubią zróżnicowany trening i mogą mieć problemy z dopracowaniem techniki, niemniej jednak umiejętne wykorzystanie tej cechy temperamentu przynosi bardzo dobre rezultaty.

Podsumowując powyższe charakterystyki należy uznać, iż sportowiec uprawiający sztuki walki powinien się wykazać temperamentem wskazującym na przynajmniej umiarkowaną żwawość, wytrzymałość, wrażliwość sensoryczną oraz aktywność. Optymalnie jednak jest, gdy cechy te przybierają wyższą wartość. Niepożądane cechy temperamentu to wysoka perseweratywność i reaktywność emocjonalna.

Kończąc już chciałbym jeszcze tylko przytoczyć, jak uważam dość ciekawe badania Bernatek, Cwyl, Dudziak, Szantarek oraz Gruszkowskiej (2006), w których to autorki dokonały porównania posiadanych temperamentów sportowców uprawiających sztuki walki oraz sportowców reprezentujących gry zespołowe. Wyniki ujawniły, iż sportowcy sztuk walki posiadają wyższą wytrzymałość, żwawość oraz aktywność, natomiast odpowiadający im zawodnicy sportów drużynowych osiągnęli wyższe wyniki w skali reaktywności emocjonalnej.

Dalsze wnioski świadczą o tym, iż mężczyźni posiadają większą wytrzymałość i niższą reaktywność emocjonalną od kobiet, jednakże kobiety uprawiające sztuki walki posiadają mniejszą reaktywność od kobiet uprawiających sporty zespołowe.

Chcesz poznać swój temperament? Poproś o pomoc swojego psychologa.

Bibliografia:

Strelau, J. (2004). Temperament. W: J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Psychologia ogólna (t. 2, s. 693). Gdańsk: GWP.

Bernatek, P., Cwyl, S., Dudziak, D., Szantarek, I., Guszkowska, M. (2006). Cechy temperamentu i osobowości zawodników sportów walki i zespołowych gier sportowych. W: D. Parzelski (red.), Psychologia w sporcie. Teoria, Badania, Praktyka. Warszawa: Wyd. UW.

Autor: Karol Suszczewicz
Powyższy artykuł pochodzi z darmowego magazynu Ring

www.sportywalki.pl/magazyn_ring.html

Skomentuj