Fot. sxc.huKilkakrotnie wspominaliśmy już o tym, iż stan psychiki jest wzajemnie powiązany ze stanem ciała. Dbając o ciało, nie można zaniedbywać kondycji psychicznej osoby chorej. Istotny jest nastrój chorego, jego poczucie sprawstwa oraz jego współuczestnictwo w radzeniu sobie z obciążeniami wynikającymi z choroby, w tym z negatywnymi uczuciami i stresem.

Jednym z podstawowych sposobów radzenia sobie ze stresem i jego konsekwencjami jest regularne stosowanie technik relaksacyjnych. Prawidłowo i systematycznie prowadzona relaksacja skutkuje poprawą parametrów fizjologicznych organizmu, przyczynia się do zwiększenia odporności i wydolności fizycznej, stabilizuje nastrój, poprawia samoocenę, pomaga znaleźć rozwiązania, wspiera psychoterapię.

Dzieje się tak, ponieważ relaksacja w szczególnym stopniu uruchamia prawą półkulę mózgu, powoduje, że mózg efektywniej odpoczywa, że stabilizuje się gospodarka hormonalna podwzgórza, przysadki mózgowej i kory nadnerczy. Relaksacja od dawna jest z powodzeniem stosowana w walce z nowotworem, ponieważ najefektywniej poprawia siły odpornościowe organizmu.

Należy pamiętać o tym, iż techniki relaksacyjne powinny być właściwie dobrane do kondycji fizycznej osoby chorej. Mogą być prowadzone u chorych z różnym stopniem zaawansowania choroby. Znane są metody relaksacji, które nie angażują w znaczącym stopniu fizycznie pacjenta jak i techniki bardziej aktywne ruchowo. Terapeuci stosujący omawiane metody pomocy znają wiele sposobów wspomagania zasadniczego leczenia.

Poniżej przedstawiamy podstawowy zarys najbardziej znanych metod relaksacyjnych.

Techniki oddechowe – to różnorodne ćwiczenia mające na celu zwiększenie umiejętności prawidłowego oddychania poprzez świadome kierowanie procesem oddychania. W ćwiczeniach oddechowych przywiązuje się ogromną wagę do: długości faz cyklu oddechu (wdech, zatrzymanie powietrza i wydech), zwiększania pojemności płuc poprzez świadome angażowanie w procesie oddychania możliwie największej objętości płatów płucnych śledzenia pracy mięśni oddechowych – zwłaszcza przepony, wizualizowania pracy oskrzeli i płuc, kierowania swojej uwagi wyłącznie na proces oddychania. Techniki oddechowe umożliwiają naukę bardziej świadomego oddychania. Taka umiejętność jest bardzo przydatna w sytuacji, gdy oddech jest utrudniony z powodu niewłaściwej pracy mięśni biorących udział w oddychaniu. Ponadto zapobiegają stanom paniki, która często towarzyszy chorobom upośledzającym proces oddychania.

Techniki wizualizacyjne – są to techniki angażujące wyobraźnię i dzięki temu uruchamiające w szczególny sposób prawą półkulę mózgu. Należy pamiętać o tym, że mogą też przyczynić się do ujawnienia treści uwięzionych w podświadomości, dlatego wizualizacja powinna być prowadzona jedynie przez doświadczonego psychologa lub psychoterapeutę. W takcie ich stosowania pacjent może znajdować się w pozycji leżącej lub siedzieć w wygodnym fotelu. Często w zastosowaniu tej metody stosuje się odpowiednio dobraną muzykę relaksacyjną (mogą to być odgłosy przyrody, muzyka klasyczna lub muzyka instrumentalna ze spokojną linią melodyczną). Właściwą część wizualizacji poprzedza ustne przekazanie przez psychoterapeutę instrukcji indukcyjnej. Instrukcja indukcyjna składa się z prostych poleceń do realizacji w wyobraźni, pomagających w ukierunkowaniu strumienia myśli pojawiających się w głowie pacjenta. Psychoterapeuta najczęściej prosi osoby korzystające z wizualizacji o skupienie swojej uwagi na poszczególnych częściach ciała i wrażeniach płynących z poszczególnych partii organizmu. Może też wprowadzić instrukcję zachęcającą do prawidłowego i świadomego oddychania. Część indukcyjna ma za zadanie wprowadzić pacjenta w stan początkowego relaksu. We właściwej części wizualizacji psychoterapeuta podaje ustnie specjalnie dobrane do problemu i aktualnego stanu pacjenta treści wyobrażeniowe. Może zachęcać pacjenta do wyobrażenia sobie spaceru po lesie, wyobrażenia sobie rozwiązania określonego problemu, powrócenia do określonego przeżycia lub skonfrontowania z bodźcem lękowym. W ostatniej części wizualizacji psychoterapeuta wzmacnia najbardziej pożądane do zapamiętania treści (np. pozytywne myśli), dba o właściwe zakończenie ćwiczenia i wyprowadzenie pacjenta ze stanu głębokiego relaksu.

Trening Jacobsona – to ćwiczenia prowadzone pod kierunkiem terapeuty, polegające na stopniowaniu napięcia mięśniowego i rozluźnianiu poszczególnych grup mięśniowych w celu lepszego uświadomienia sobie reakcji własnego organizmu oraz opanowania własnych reakcji mięśniowych. Terapeuta zachęca ćwiczących do maksymalnego napinania a następnie maksymalnego rozluźniania wyizolowanych (dzięki przyjęciu określonego ułożenia ciała) grup mięśniowych. Taki trening polepsza rozpoznawanie napięcia w ciele, przyczynia się do bardziej świadomego kierowania swoim ciałem, pozwala uzyskać stan relaksu.

Trening autogenny Schultza – to proste ćwiczenie relaksacyjne wykonywane pod dyktando sugestywnie podawanej przez terapeutę instrukcji. Ćwiczeniu temu może towarzyszyć muzyka relaksacyjna. Ma ono na celu zwiększenie świadomości podstawowych doświadczeń fizycznych płynących z ciała, takich jak poczucie temperatury ciała, jego ciężaru i granic. Pokazuje choremu, że może on kontrolować w większym zakresie fizjologiczne reakcje swojego organizmu, ponadto wywołuje stan odprężenia i relaksu.

Medytacja – to ćwiczenia o charakterze duchowym mające na celu rozwijanie osobowości i dyscyplinowanie umysłu poprzez rozważanie maksymy zawierającej w sobie określone przesłanie. Może to być maksyma, fragment zaczerpnięty z Biblii, prosta modlitwa, zadanie do rozważenia. Ćwiczenie medytacyjne powinno być krótkie (10 – 15 minut) i powtarzane od jednego do trzech razy dziennie. Ważne jest znalezienie spokojnego miejsca i wygodnej pozycji. Medytację należy rozpocząć od koncentracji na oddechu i realizacji instrukcji pomagającej uzyskanie odprężenia. Ćwiczenia medytacyjne wykorzystują wyobraźnię do uzyskania stanu relaksacji i polepszenia kontaktu z własnym ciałem. Po uzyskaniu stanu relaksu chory skupia swoje myśli na wcześniej wybranym temacie. Może nim być praca nad zaufaniem, praca nad bólem, praca nad zmniejszaniem lęku przed śmiercią, praca nad pogłębianiem swojej wiary.

Na potrzeby członków rodzin, opiekunów oraz pacjentów w początkowej fazie choroby warto też wspomnieć o takich ćwiczeniach relaksacyjnych, jak tai – chi i joga.

Korzystanie z tych sposobów relaksacji może być bardzo przydatne w radzeniu sobie z przewlekłym stresem i obciążeniem związanym z opieką nad chorym.

Należy pamiętać, iż techniki te wywodzą się ze wschodnich kręgów kulturowych, dlatego nie są polecane osobom, które nie akceptują mentalnie kultury Wschodu lub z innych powodów obawiają się uczestniczenia w ćwiczeniach zaczerpniętych z obcej kultury czy duchowości.

Tai – chi – to system ćwiczeń fizycznych imitujących naturalnie obserwowane ruchy w przyrodzie, połączonych z pracą nad oddechem, wypracowany w starożytnej kulturze Chin. Szczególny akcent kładziony jest na dokładność i płynność ruchów, wolne tempo wykonania, koncentrację na aktualnie wykonywanej czynności i oddechu. Ćwiczenia te są od wieków wykonywane przez osoby w każdym wieku w wielu krajach azjatyckich, zwłaszcza w Chinach. Zdobyły również swoich zwolenników wśród osób przynależących do kultury zachodnioeuropejskiej. Ćwiczenia tai – chi mają na celu wzmocnienie koncentracji uwagi, wzmocnienie pamięci ruchowej, wypracowanie lepszej koordynacji, usprawnienie oddechu i osiągniecie stanu relaksacji. Są prowadzone przez doświadczonych instruktorów na różnym stopniu zaawansowania.

Techniki zaczerpnięte z jogi – techniki te dla jednych są częścią systemu duchowego Wschodu, dla drugich częścią systemu filozofii Wschodu, jeszcze dla innych system ćwiczeń fizycznych wypracowanym w kulturze Indii. Choćby z powodu różnorodnego spostrzegania jogi, powinny być prowadzone jedynie przez bardzo doświadczonego, odpowiedzialnego i neutralnego instruktora. Joga dzieli się pod względem zaawansowania i rozłożenia akcentów. Prawidłowo prowadzona, przyczynia się do zwiększenia umiejętności relaksowania, prawidłowego oddychania oraz podniesienia sprawności fizycznej. Poprawia odporność organizmu oraz parametry fizjologiczne, takie jak ciśnienie krwi oraz tętno. Na szczególną uwagę zasługują ćwiczenia oddechowe zaczerpnięte z tego systemu ćwiczeń.

Powyższy tekst jest fragmentem poradnika „Poradnik dla Chorych na SLA/MND”.
Pełną wersję poradnika można pobrać na stronie: www.mnd.pl

Skomentuj