Fot. sxc.huZakres opieki nad chorym wentylowanym inwazyjnie i nieinwazyjnie jest różny.

Chory wentylowany nieinwazyjnie, z założenia bardziej samodzielny, wymagać może pomocy przede wszystkim przy obsłudze respiratora, zakładaniu maski czy utrzymywaniu sprzętu w czystości. Opiekunowie mogą także:

– pomagać w wykonywaniu ćwiczeń zgodnie z zaleceniami rehabilitanta,

– obserwować chorego, aby jak najwcześniej zauważyć wszelkie nieprawidłowości w wentylacji mechanicznej w rodzaju: nieszczelności maski, pogorszenia jakości snu, zaburzeń w wentylacji w czasie odpoczynku nocnego i snu,

Zakres opieki nad chorym wentylowanym inwazyjnie jest dużo większy i rola opiekunów jest tu kluczowa. Z racji ograniczonych możliwości ruchowych i wentylacyjnych chorzy tacy zdani są na umiejętności i odpowiedzialność opiekunów. Zadaniem opiekunów w takich przypadkach jest:

wykonywanie czynności pielęgnacyjnych przy chorym,

codzienny nadzór nad prawidłowością wentylacji mechanicznej, to znaczy:

obserwacja stanu chorego i zgłaszanych przez niego dolegliwości,

obserwacja wszelkich nieprawidłowości wentylacji i związanych z tym objawów, to znaczy m.in.: zmiany szybkości, głębokości oddychania, zmiany koloru skóry, wystąpienia sinicy, zaczerwienienia skóry, potów, …

reagowanie na alarmy ze strony respiratora i sprzętu monitorującego, głównie pulsooksymetru. Alarmy są najczęściej spowodowane:

rozłączeniem układu respiratora,

nadmierną ilością wydzieliny w drogach oddechowych i koniecznością jej odessania z rurki tracheotomijnej,

zmniejszeniem drożności rurki, co w przypadku niemożności odessania zmusza do awaryjnej, pilnej wymiany rurki tracheotomijnej,

opieka nad sztuczną drogą oddechową, jaką jest rurka tracheotomijna:

odpowiednio częste odsysanie wydzieliny,

kontrola wypełnienia balonika rurki,

okresowe odsysanie znad rurki (ponad wypełnionym balonikiem, w tchawicy i krtani, gromadzi się ślina z ust. Niektóre rurki wyposażone są w dodatkowy przewód, za pomocą którego można tą ślinę odessać),

kontrola drożności rurki tracheotomijnej (jeżeli cewnik do odsysania wchodzi do rurki gładko, bez oporów, a za pomocą worka AMBU wentyluje się pacjenta lekko – oznacza to, że rurka jest drożna)

wymiana opatrunków wokół rurki,

awaryjna wymiana rurki tracheotomijnej, kiedy nagle dojdzie do jej niedrożności – najczęściej na skutek zatkania wydzieliną,

utrzymywanie porządku wokół chorego, tak aby zawsze było wiadomo, gdzie znajduje się sprzęt do odsysania, wentylacji awaryjnej, itp. W sytuacji krytycznej można wtedy zająć się chorym, a nie rozpaczliwie poszukiwać sprzętu.

Aby opiekunowie umieli prawidłowo wypełniać te wszystkie zadania, powinni przejść, jeszcze w szpitalu, przed przekazaniem chorego do domu, przeszkolenie w zakresie opieki nad chorym wentylowanym inwazyjnie. Przeszkoleniem zajmuje się personel oddziału szpitala, na którym leży chory. Opiekunowie powinni nadzwyczaj poważnie podejść do kwestii szkolenia. Muszą sobie zdać sprawę, że to na nich spoczywa główny obowiązek zapewnienia skuteczniej opieki nad chorym, często samodzielnie w ogóle nie oddychającym. Od tego, jakie będą ich umiejętności, zależy bezpieczeństwo chorego w domu. Zakres koniecznych umiejętności nie jest duży i jest możliwy do opanowania dla każdej dorosłej osoby w ciągu kilku – kilkunastu dni.

Personel szpitala i Ośrodka Wentylacji Domowej weryfikuje umiejętności opiekunów. Przekazanie pacjenta do domu jest możliwe dopiero w momencie, kiedy ocena umiejętności opiekunów wypadnie pozytywnie.

W tym poradniku przyjęliśmy, że pod nazwą SLA kryje się choroba:

wg nazewnictwa amerykańskiego: Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS);

wg klasyfikacji chorób WHO ICD-10: Amyotrophic Lateral Sclerosis zaliczana do grupy G12.2 Motor Neuron Disease;

wg nazewnictwa w książce „Stwardnienie boczne zanikowe” Dariusz Adamek, Barbara Tomik; Wydanie I. Kraków 2005: Stwardnienie Boczne Zanikowe (SBZ);

wg nazewnictwa w książce „Stwardnienie Boczne Zanikowe” pod red. Prof. Huberta Kwiecińkiego: SLA klasyczne.

Zbigniew Szkulmowski
dr n.med., specjalista anestezjologii i intensywnej terapii

Zakład Fizjopatologii Oddychania i Wentylacji Domowej, Katedra i Klinika Anestezjologii i
Intensywnej Terapii, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Szpital Uniwersytecki w Bydgoszczy,
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Ośrodek Wentylacji Domowej
NZOZ Medycyna Specjalistyczna
Bydgoszcz
Ul. Łochowska 69
telefon: 052 379-91-66, 0 606 – 575 – 069 (czynny całą dobę),
email: biuro@wentylacjadomowa.pl, katarzynaorlowska@wentylacjadomowa.pl,
strona www: www.wentylacjadomowa.pl

Powyższy tekst jest fragmentem poradnika „Poradnik dla Chorych na SLA/MND”.
Pełną wersję poradnika można pobrać na stronie: www.mnd.pl

Skomentuj