Fot. sxc.huAby lepiej zrozumieć przyczyny powstawania i objawy niewydolności oddechowej, warto przypomnieć kilka szczegółów z anatomii i fizjologii układu oddechowego.

Cały cykl oddechowy składa się z 3 faz:
fazy wdechu,
fazy wymiany gazowej w płucach,
fazy wydechu.

faza 1 – Wdech polega na pobraniu powietrza atmosferycznego i wciągnięciu go do płuc.

faza 2 – W czasie fazy wymiany gazowej ze świeżego powietrza atmosferycznego wciągniętego w czasie wdechu w pęcherzykach płucnych pobierany jest tlen i transportowany z krwią do tkanek. W jego miejsce dostaje się z krwi dwutlenek węgla powstały w czasie przemian metabolicznych w ustroju.

faza 2 – Ostatnia faza – wydech, polega na opróżnianiu płuc i wydalaniu dzięki temu zużytego powietrza, ubogiego w tlen i bogatego w dwutlenek węgla.

Jedyną fazą czynną jest faza wdechu, wymagająca udziału mięśni oddechowych. Mięśnie oddechowe kurcząc się powodują zwiększenie objętości klatki piersiowej, co wytwarza w jej wnętrzu podciśnienie i przez to napływ powietrza atmosferycznego do płuc.

Głównym mięśniem oddechowym jest przepona. Jest to płaski mięsień rozpięty między żebrami w dolnej części klatki piersiowej i oddzielający klatkę piersiową od jamy brzusznej. W spoczynku, przy końcu wydechu, przepona jest rozciągnięta i uwypuklona do wnętrza klatki piersiowej. Skurcz przepony powoduje jej spłaszczenie, co przesuwa w dół narządy jamy brzusznej i zwiększa objętość klatki piersiowej powodując wdech. W czasie normalnego oddychania przepona odpowiedzialna jest za 75% zmiany objętości klatki piersiowej. Za pozostałe 25% odpowiedzialne są dodatkowe mięśnie oddechowe – międzyżebrowe, mięśnie szyi, itp. W czasie spokojnego oddychania mięsień przepony w zupełności wystarcza do prawidłowej wentylacji płuc.

Powietrze przechodzi przez usta i nos, gardło, krtań, tchawicę i oskrzela coraz mniejszego kalibru aż do pęcherzyków płucnych. Wymiana gazowa zachodzi jedynie w pęcherzykach płucnych a wyższe piętra układu oddechowego stanowią jedynie „kanał” doprowadzający powietrze do pęcherzyków. Drogi oddechowe mają oczywiście swoje niezwykle istotne funkcje, takie jak ogrzewanie i nawilżanie powietrza wdechowego czy ochrona przed infekcjami.

Dla zrozumienia zaburzeń oddychania w chorobach nerwowomięśniowych ważne jest uświadomienie sobie faktu, że drogi oddechowe do poziomu pęcherzyków płucnych nie zmieniają swojego kształtu i mają przez to stałą objętość. Wynosi ona u dorosłego człowieka około 150 mililitrów (ml). Dlatego do pęcherzyków płucnych, gdzie następuje wymiana gazowa, powietrze może doprowadzić dopiero wdech o objętości powyżej 150 ml.

Przeciętny wdech u dorosłego człowieka, oddychającego spokojnie, ma objętość ok. 500 ml. Im oddech płytszy, o mniejszej objętości, tak jak u chorego z osłabieniem mięśni oddechowych, tym człowiek musi oddychać szybciej, aby zachować stałą objętość powietrza i uniknąć niedotlenienia i gromadzenia CO2 w organizmie. Szybsze oddychanie to w każdym przypadku większa praca mięśni oddechowych i w konsekwencji większe ich zmęczenie.

Oddychanie jest czynnością, która regulowana jest dwojako. Z jednej strony jest to kontrola podświadoma, ustalająca rytm oddychania niezależnie od tego czy o tym myślimy czy nie, jak to jest na przykład w czasie snu. Sprawowana ona jest przez ośrodek oddechowy umiejscowiony w mózgu, w jego części zwanej rdzeniem przedłużonym. Rytm oddychania zależny jest od ilości tlenu i dwutlenku węgla we krwi. Im mniej tlenu i więcej dwutlenku węgla, tym szybsze i głębsze oddychanie. Z drugiej strony mamy nad swoim ośrodkiem oddechowym kontrolę świadomą, co pozwala nam na przykład mówić czy nurkować.

Przy braku kontroli świadomej, w czasie snu nocnego, spada wrażliwość ośrodka oddechowego na zmiany ciśnienia O2 i CO2 we krwi i łatwiej dochodzi do niedotlenienia i gromadzenia dwutlenku węgla niż w ciągu dnia.

W tym poradniku przyjęliśmy, że pod nazwą SLA kryje się choroba:

wg nazewnictwa amerykańskiego: Amyotrophic Lateral Sclerosis (ALS);

wg klasyfikacji chorób WHO ICD-10: Amyotrophic Lateral Sclerosis zaliczana do grupy G12.2 Motor Neuron Disease;

wg nazewnictwa w książce „Stwardnienie boczne zanikowe” Dariusz Adamek, Barbara Tomik; Wydanie I. Kraków 2005: Stwardnienie Boczne Zanikowe (SBZ);

wg nazewnictwa w książce „Stwardnienie Boczne Zanikowe” pod red. Prof. Huberta Kwiecińkiego: SLA klasyczne.

Zbigniew Szkulmowski
dr n.med., specjalista anestezjologii i intensywnej terapii

Zakład Fizjopatologii Oddychania i Wentylacji Domowej, Katedra i Klinika Anestezjologii i
Intensywnej Terapii, Collegium Medicum w Bydgoszczy, Szpital Uniwersytecki w Bydgoszczy,
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Ośrodek Wentylacji Domowej
NZOZ Medycyna Specjalistyczna
Bydgoszcz
Ul. Łochowska 69
telefon: 052 379-91-66, 0 606 – 575 – 069 (czynny całą dobę),
email: biuro@wentylacjadomowa.pl, katarzynaorlowska@wentylacjadomowa.pl,
strona www: www.wentylacjadomowa.pl

Powyższy tekst jest fragmentem poradnika „Poradnik dla Chorych na SLA/MND”.
Pełną wersję poradnika można pobrać na stronie: www.mnd.pl

Skomentuj