Fot. sxc.huBadania statystyczne WHO mówią o tym, że depresja jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób. Ilość zachorowań na depresję klasyfikuje tę chorobę na trzecim miejscu najczęściej spotykanych problemów zdrowotnych. W życiu codziennym coraz częściej słyszymy, że ktoś obok nas cierpi na depresję, często sami skarżymy się na obniżony nastrój lub złe samopoczucie psychiczne. Można odnieść wrażenie, iż słowo „depresja” jest stosowane dla określenia prawie każdego pogorszenia kondycji psychicznej. Powstaje pytanie, czy każdy zły nastrój to już stan depresyjny. Depresja ma wiele oblicz i może występować w różnym nasileniu.

Specjalistom znane są pojedyncze epizody depresyjne oraz cyklicznie nawracająca depresja, depresje o charakterze maskowanym lub poronnym (z małym nasileniem, ale stale utrzymującymi się objawami), wreszcie stany depresyjne występujące w chorobach afektywnych dwubiegunowych (wymiennie ze stanem pobudzenia).

Przyczyny depresji są bardzo różne. Choroba ta może być zarówno reakcją organizmu na przeciążenie, jak i mieć podłoże w predyspozycjach lub biologii organizmu. Mogą to być uwarunkowania dziedziczne; zaburzenia biochemiczne organizmu na poziomie przekaźnictwa neurotransmiterów w układzie nerwowym, niedobór określonych substancji chemicznych, zaburzenia i niedobory hormonalne, przedłużający się niedobór światła; uwarunkowania osobowościowe, rodzinne i społeczne; długotrwałe funkcjonowanie w stresie, bardzo trudne doświadczenie życiowe, stan wyczerpania po długotrwałym i ekstremalnym wysiłku, utrata osoby bliskiej lub dorobku życiowego, uczestniczenie w kataklizmie; wreszcie przedłużająca się ciężka choroba, doznanie uszczerbku na zdrowiu wymuszającego dokonanie zmian życiowych, trwała niepełnosprawność.

Każde bardzo trudne doświadczenie życiowe, związane ze stratą, łączy się z pewnego rodzaju żałobą. Czasem przedmiotem tej straty jest zdrowie, czasem wcześniej nie zachwiane poczucie bezpieczeństwa, innym razem dorobek całego życia. Silne doświadczenia mają swój zapis w naszym mózgu. Ważne jest przeformułowanie tego zapisu poprzez nabycie refleksji, zmianę myślenia, danie sobie szansy na nowe przeżycia.

Depresja jest z pewnością chorobą, którą można i trzeba leczyć. Ważne jest, aby jej rozpoznaniem i leczeniem zajął się specjalista – lekarz psychiatra. Znane są w naszym społeczeństwie opory przed zgłoszeniem się do Poradni Zdrowia Psychicznego lub skonsultowania się z psychiatrą, ale to lekarzom psychiatrom jest dostępna najnowsza i najszersza wiedza na temat sposobów leczenia i możliwości zastosowania leków antydepresyjnych i przeciwlękowych.

Warto znać charakterystykę depresji, aby wiedzieć, kiedy należy poprosić o pomoc specjalistę i sięgnąć po zalecone przez niego leki.

Na charakterystykę depresji składają się dwie grupy objawów:

A. Cechy i objawy podstawowe:

Obniżenie nastroju – depresja, smutek, przygnębienie, przykre przeżywanie ogółu wydarzeń, anhedonia, zobojętnienie depresyjne

Obniżenie napędu psychoruchowego – spowolnienie myślenia i tempa wypowiedzi, poczucie obniżonej sprawności pamięci i intelektu, abulia, spowolnienie lub zahamowanie ruchowe, utrata energii i siły oraz poczucie ciągłego zmęczenia fizycznego

Zaburzenie rytmu okołodobowego (snu i aktywności) oraz objawy somatyczne – wczesne budzenie się, płytki i przerywany sen, senność w ciągu dnia, zaburzenie samopoczucia w rytmie okołodobowym (rano gorsze samopoczucie, aniżeli wieczorem), bóle głowy, wysychanie śluzówki w jamie ustnej, zaparcia, ubytek masy ciała

Lęk – poczucie napięcia, poczucie zagrożenia, trwożliwe oczekiwanie, niepokój manipulacyjny, podniecenie ruchowe.

B. Cechy i objawy wtórne:

Depresyjne zaburzenia myślenia – poczucie winy (włącznie z poczuciem grzeszności, winy i potrzebą bycia ukaranym), depresyjna ocena własnej osobowości, zdrowia i szans w leczeniu (przekonania nihilistyczne), depresyjna ocena własnej przyszłości i przeszłości (urojenia klęski, katastrofy), zniechęcenie do życia, myśli i tendencje samobójcze

Zaburzenia aktywności złożonej – Zmniejszenie liczby i zakresu zainteresowań, obniżenie zdolności do pracy, izolowanie się, samozaniedbanie.

Musimy pamiętać o tym, że rozpoznanie stanu depresyjnego nie wymaga wystąpienia równocześnie wszystkich wymienionych objawów. Ponadto, zależnie od stopnia nasilenia epizodu depresji, wyżej wymienione symptomy mogą występować w różnym natężeniu. Ważne jest również, aby pamiętać, że nie wszystkie obserwowane objawy muszą mieć przyczynę w depresji a mogą być one spowodowane samym SLA np. zmęczenie.

Tak, jak już o tym wspomniano, leczeniem przedłużającego się obniżenia nastroju, powinien zająć się lekarz psychiatra, jednak istotne jest także wspomaganie leczenia farmakologicznego procesem psychoterapeutycznym. Bardzo ważna jest praca nad mentalnością oraz sposobem myślenia osoby chorej. Ludzie depresyjni negatywnie oceniają siebie, swoje otoczenie, wreszcie swoją przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Depresyjne myślenie rozlewa się na każdą sferę ich życia, dokonań i spostrzeganych możliwości. Osoba w obniżonym nastroju koncentruje się w swoim myśleniu na niepowodzeniach i trudnościach. Doświadczenie negatywne i porażki są wyraźnie przeszacowane, natomiast odniesione sukcesy i posiadane atuty pomniejszone lub całkowicie niezauważone. Brak właściwych proporcji w ocenie siebie i swojego położenia powoduje, iż osoba depresyjna wzmacnia w sobie doświadczenie lęku i osłabia chęć podjęcia działania. Utrzymywane w sobie bardzo głęboko przekonanie, że „i tak nic z tego nie wyjdzie” powoduje, iż osoba chora bardzo często nie podejmuje nawet próby aktywności i w ten sposób blokuje sobie dostęp do zdobycia nowych i pozytywnych doświadczeń.

Praca z osobami chorymi na depresję zawiera w sobie element rehabilitacyjny i psychoterapeutyczny. Rehabilitacja obejmuje wszystkie te działania, które mają choremu pomóc utrzymać względnie prawidłową aktywność w codziennych sferach życia. Należą do nich: dbałość o higienę i wygląd, praca nad oddzielaniem snu nocnego od dziennego leżakowania i odpoczynku, przyjmowanie pokarmów, podtrzymywanie zainteresowania sprawami własnymi i otoczenia, pielęgnowanie czasu relaksu i wypoczynku. Są to sprawy nie mniej ważne dla osoby, która samodzielnie się porusza jak i jest zmuszona leżeć. Chory powinien mieć tak zorganizowany dzień, aby z jednej strony we właściwym czasie odbywały się wszystkie ramowe czynności (pobudka, toaleta, posiłki, odpoczynek, rehabilitacja, lektura, spacer, itp.), a z drugiej strony jego dzień był urozmaicony i pełen życiowej aktywności (odwiedziny, telefon do znajomych, pisanie listów). Podtrzymanie prawidłowej struktury dnia, aktywność i zainteresowanie otoczeniem jest najlepszą formą profilaktyki nastroju.

Osoby leżące w łóżku powinny w sposób szczególny być chronione przed monotonią i jednostajnie wypełnioną dobą, dlatego też ich najbliższe środowisko, jakim jest łóżko, powinno jak najdłużej cechować urozmaicenie w najbardziej podstawowych elementach. Zmiana w ciągu dnia piżamy na dres, kołdry na koc pozwoli zróżnicować dobę. Jednym z najważniejszych elementów leczenia depresji jest dbałość o kontakt z otoczeniem i możliwość rozmowy.

Nieco innym
elementem pomocy jest psychoterapia. Chorzy mają bardzo często niewiarę w sensowność leczenia, poczucie winy związane z absorbowaniem swoją osobą otoczenia, dokonują ponadto życiowego bilansu, który w ich oczach nie zawsze wypada pozytywnie. Możliwość uczestniczenia w ukierunkowanej rozmowie jest szansą na ujawnienie, nazwanie przeżywanych negatywnych emocji oraz na poszukanie tych osobistych wartości, które od dawna są już niedoceniane lub niezauważone. Rozmowa z chorym nie powinna mieć tematów tabu. Chory powinien mieć pełne przekonanie, że może rozmawiać o wszystkich swoich niepokojach i wątpliwościach. W ten sposób zmniejszy wiele ze swoich lęków, bo największy lęk dotyczy tego, co nieznane i nienazwane. Chory ma prawo rozmowy o rzeczach najtrudniejszych, także o sprawach ostatecznych. Powinien uczestniczyć we wszystkich decyzjach jego dotyczących oraz mieć pełne poczucie, iż jego głos jest słyszany i szanowany.

Na każdym etapie choroby istotne jest znalezienie realnych, krótkotrwałych celów życiowych. Większe zadania powinny być podzielone na etapy, tak, aby zrealizowanie każdej kolejnej części mogło przynieść pozytywny komunikat choremu. Mogą to być mniej lub bardziej ważkie zadania. Ważne, aby były one realne i mogły w krótkim odcinku czasu pozwolić choremu na poczucie sprawstwa i satysfakcji. Trzeba o tym pamiętać, że rozmowa ze specjalistą nie zastąpi choremu codziennych kontaktów z przyjaciółmi i rodziną. Okres choroby może być czasem naprawy i polepszenia relacji z tymi bliskimi, z którymi wcześniej kontakt był słaby lub konfliktowy. Warto jest zachęcić chorego do wyjaśnienia sporów i nieporozumień. Uporządkowanie każdej sfery życia pozwala wielu osobom odzyskać wewnętrzny spokój.

Powyższy tekst jest fragmentem poradnika „Poradnik dla Chorych na SLA/MND”.
Pełną wersję poradnika można pobrać na stronie: www.mnd.pl

Skomentuj