Fot. sxc.huZmiany pogodowo-klimatyczne oraz różnorodność czynności, jakim podlegają stopy powinny być podstawową wytyczną do prawidłowego doboru obuwia. Niewłaściwe obuwie noszone przez dziecko od najmłodszych lat jest jedną z przyczyn deformacji stóp oraz rozwijającego się płaskostopia. Dlatego ważne jest przekazywanie podstawowych informacji rodzicom, opiekunom i nauczycielom pod katem wczesnego wykrywania i zapobiegania wadom stóp. Niewłaściwy zakup bądź korzystanie z obuwia używanego przez inne dzieci, które koślawiły swoje buty, jest błędem przesądzającym o powstawaniu deformacji stóp.

Stopa jest częścią ciała, która posiada kilka istotnych funkcji takich jak: podporowa, lokomocyjna i amortyzacyjna. Na stopach opiera się całe ciało, od nich zależy minimalizowanie wstrząsów przenoszonych na kręgosłup i mózg, dzięki nim możemy się przemieszczać utrzymując równowagę. W przypadku pojawienia się wad statycznych stóp rola tych funkcji ulega znacznemu ograniczeniu. Oprócz nieestetycznego wyglądu stopy płaskie i koślawe utrudniają chodzenie a z biegiem czasu przyczyniają się do powstania zmian zwyrodnieniowych o podłożu bólowym.

Prawidłowo zbudowana stopa /z wyjątkiem stopy dziecka do 4-go roku życia/ cechuje się charakterystycznym wzniesieniem po stronie wewnętrznej spowodowanej pracą łuku dynamicznego stopy. Jest on naturalnym amortyzatorem, mechanicznie odkształcającym się podczas obciążania stopy w trakcie stabilizacji postawy lub przemieszczania się. Przy stwierdzonym płaskostopiu łuk ten jest znacznie upośledzony, błędnie funkcjonuje bądź całkowicie zatraca swoje możliwości stabilizująco-lokomocyjne. W takiej sytuacji stopa całą powierzchnią /zwłaszcza częścią przyśrodkową/ opiera się o płaszczyznę podparcia. Jeśli tego typu zaburzenie stóp nie zostanie wcześnie skorygowane może zamienić się w wadę o charakterze strukturalnym. Utrzymywanie się wad stóp powyżej 10-go roku życia zwykle przechodzi w stadium utrwalone, a po okresie dojrzewania tego typu dysfunkcja ortopedyczna może podlegać, co najwyżej interwencji chirurgicznej.

Za pomocą obrazu stopy /np. odbicie podeszwy na kartce papieru – tzw. plantogram/ można określić jej strukturę a powtarzając badanie w czasie przewidzieć jej rozwojowe tendencje.

We wczesnym okresie rozwojowym dziecka do ok. 4-go roku życia stopa posiada tzw. fizjologiczne płaskostopie, które w przypadku dziecka prawidłowo rozwijającego się, po tym okresie powinno samoistnie zaniknąć. Jednak dzieje się tak tylko wówczas, gdy nie ma ingerencji o charakterze destrukcyjnym w postaci chorób lub nieprawidłowego obuwia. Znaczny postęp współczesnej medycyny znacznie zniwelował ingerencję chorób, jednak wpływ stosowanego obuwia na zmiany w budowie i funkcjonowaniu stóp jest nadal ogromny.

Dlatego też w przypadku doboru obuwia dla dzieci warto mieć na uwadze kilka zasadniczych kwestii sprzyjających prawidłowemu rozwojowi stopy:

1. Obuwie powinno mieć wyłącznie jednego właściciela
Korzystanie z butów używanych przez inna osobę przyczynia się do powstawania otarć naskórka, grzybic, zgrubień skórnych oraz wadliwego ustawienia i funkcjonowania stóp.

2. Na każdą porę roku należy wybrać inne obuwie dostosowane do potrzeb stóp
W okresie letnim wskazane jest obuwie przewiewne o miękkiej i elastycznej podeszwie, natomiast zimą obuwie skórzane, izolujące przed zimnem, chroniące kostki przed urazami i skręceniem a same stopy zabezpieczające przed odmrożeniem.

3. Najlepszym rozwiązaniem są buty z regulacją napięcia – np. sznurowane
Umożliwiają one stałą regulację siły mocowania obuwia do stopy niezależnie od grubości skarpety, wysokości podbicia stopy, czy jej budowy anatomicznej. Sprzyja to utrzymaniu ciepłoty stóp oraz prawidłowemu funkcjonowaniu układu krążenia.

4. Buty z wysokimi obcasami nie nadają się do chodzenia
Takie ustawienie stopy w bucie sprzyja ich deformacjom, obniża się poziom stabilizacji stopy co w konsekwencji prowadzi do częstych urazów w obrębie stawu skokowego. W obuwiu wygodnym i dopasowanym można poruszać się przez wiele godzin na wielokilometrowych odcinkach, natomiast w butach na obcasach takie wycieczki nie należą do przyjemności.

5. W dobry but wyposażony jest twardy napiętek stabilizujący piętę oraz kostki
Tanie buty już po krótkim czasie deformują się i koślawią. W nich najczęściej dochodzi do rozmaitych kontuzji w postaci skręceń kostek i odbić pięt.

6. But powinien zapewniać dziecku wygodę oraz możliwość poruszania palcami
Zbyt luźne bądź opięte buty zawsze szkodliwie wpływają na funkcjonowanie stóp. Nie stabilizują stóp prowadząc do ich przemieszczania lub nie umożliwiają prawidłowego krążenia. Sytuacja taka nie sprzyja prawidłowemu rozwojowi anatomicznemu i motorycznemu stóp.

7. Podeszwa buta powinna być odpowiednio elastyczna
Jeśli podczas jej wyginania przednią częścią buta dotykamy do napiętka lub, jeśli nie możemy zbyt sztywnej podeszwy odkształcić – takich butów nie zaleca się dzieciom do codziennego użytku. Używanie ich prowadzi do urazów części podeszwowej stopy lub znacznego obciążenia stawów kończyn dolnych ograniczając tym samym funkcje stopy.

8. Każdy but ma swoje przeznaczenie
Korzystanie z nich w sposób uniwersalny /jeden rodzaj obuwia wykorzystywany do każdej czynności/ zwykle prowadzi do urazów, dysfunkcji mechanicznych lub patologii chodu. W przypadku pojawienia się niewydolności stóp można się pokusić o zastosowanie wkładek ortopedycznych. Jednak powinny być one używane wyłącznie za zgodą lekarza ortopedy, który dokładnie zbada funkcjonowanie stopy i określi stopień jej dysfunkcji. Ponadto udział wkładek w zwalczaniu płaskostopia jest znacznie ograniczony. Nie zastępują one ćwiczeń korekcyjnych wzmacniających mięśnie stóp. Kształtują one wysklepienie stopy jedynie mechanicznie podtrzymując wewnętrzną jej część i zapobiegając postępowi deformacji.

Piśmiennictwo:

1. Owczarek S.; Ćwiczenia dla dzieci z wadami postawy, ZG TKKF Warszawa 1998.

2. Kotecka-Noceń M., Płukarz H.; Stopy płaskie u dzieci. Gimnastyka lecznicza. PZWL Warszawa 1980.

3. Kołodziej J., K., Mamola I.; Gimnastyka korekcyjno-kompensacyjna w szkole. Wyd. FOSZE, Rzeszów 1994.

4. Malina H.; Wady Kończyn dolnych. Postępowanie korekcyjne. Wyd. „Kasper”, Kraków 1996.

5. Nowotny J.; Saulicz E.; Niektóre zaburzenia statyki ciała i ich korekcja. AWF Katowice 1993.

6. Kutner-Kozińska M., Wlaźnik K.; Gimnastyka korekcyjna dla dzieci 6-10 letnich. WSiP Warszawa 1995.

7. Dega W.; Ortopedia i rehabilitacja. PZWL Warszawa1983.

8. Różański P.; Postawa ciała siedmiolatków. Wych. Fiz. i Zdrow. 1998, 1, 27-30.

9. Różański P., Buchta K..; Problemy zdrowotne dzieci wiejskich. Wych. Fiz. i Zdrow. 2000, 4, 165-168

10. Różański P.; Stan zdrowia dzieci w Białej Podlaskiej. Wych. Fiz. i Zdrow. 2001, 12, 44-45.

Różański Paweł
www.lider.szs.pl

Skomentuj