Home > Praca

Mobbing

MobbingW czasach, jakich przyszło nam żyć, wiele mówi się na temat mobbingu. Dotyczy to w głównej mierze mobbingu w pracy, aczkolwiek ofiarami mobbingu coraz częściej bywają dzieci w wielu szkolnym. Czym jest mobbing w pracy?

Mobbing w zatrudnieniu jest zjawiskiem wyraźnie zdefiniowanym w polskim prawie pracy od kilku lat. W Szwecji przeprowadzono pierwsze badania nad mobbingiem w pracy. Miało to miejsce w latach 80. XX wieku.

Nieetyczne i wrogie, trwające systematycznie zachowanie wobec współpracownika nazywane jest mobbingiem. Proces mobbingu, aby mógł zostać nim nazwany, musi trwać przez dłuższy okres. Najczęściej rozpoczyna się konfliktem, który stopniowo narasta przybierając różnorodne formy. Proces taki doprowadzić ma do utrudnienia normalnego funkcjonowania szykanowanego pracownika w zespole.

Zdaniem psychologów, ofiarą mobbingu stają się osoby uznawane jako „inne”. Może to być na przykład kobieta w męskim zespole pracowniczym czy też młody, nowo przyjęty a zarazem zdolny pracownik, który staje się potencjalnym zagrożeniem dla współpracowników. Nowo zatrudniona osoba, która jest doskonale wykształcona oraz posiada sporo przydatnych w otrzymanej pracy umiejętności jest po prostu niewygodna dla załogi pracowniczej.

Ponadto ofiarami mobbingu stają się często pracownicy, którzy szybko ulegają presji otoczenia, nie potrafiący bronić swoich racji oraz tracący panowanie nad sytuacją.

Na pełny proces mobbingu składa się kilka faz, do których zaliczamy:

  • Pierwsza faza, kiedy konflikt podlega zwiększeniu mimo tego, że ofiara nim dotknięta chce zażegnać kłopotliwą sytuację
  • Druga faza, kiedy dochodzi do regularnych działań wobec ofiary, która z kolei zaczynać przejawiać objawy stresu, lęku i paniki. Jest to swego rodzaju motorem do mobbingujących.
  • Trzecia faza – kierownictwo wkracza w konflikt. Solidarność współpracowników wygrywa- ofiara staje się w oczach przełożonego sprawcą konfliktu
  • Czwarta faza – pojawiają się problemy zdrowotne, zaburzenia psychiczne typu silny stres, depresja
  • Piąta faza jest wykluczeniem ofiary z pracy

Jak rozpoznać, że w środowisku pracy dochodzi do mobbingu?

Warto przyjrzeć się zachowaniom mobbingujących, do których zaliczyć możemy:

  • Rozpowszechnia się złą opinię o pracowniku -ofierze
  • Utrudnia się porozumienie ofiary ze współpracownikami i przełożonymi
  • Przerywa się wypowiedź ofiary
  • Unika się rozmów z ofiarą
  • Zleca się wykonywanie prac bezsensownych lub zbyt trudnych do wykonania

Jaki jest obraz psychologiczny sprawcy mobbingu?

Badania naukowe dowodzą, że sprawcami są najczęściej osoby:

  • dominujące
  • posiadające wyolbrzymione poczucie własnej wartości
  • źle znoszące krytykę
  • nie tolerujący żadnej formy oporu
  • bojące się konkurencji
  • nieufne

Osoby takie maja ogromny wpływ na innych współpracowników. Potrafią wymusić postawy prześladowcze. Bardzo popularni w tym środowisku stają się tak zwani psychopaci instytucjonalni. Osoby kierują się osobistym celem w pozbyciu się ofiary ze środowiska pracy. Powodem takiej postawy może być na przykład załatwienie etatu dla znajomego.

Różne przejawy mobbingu w pracy

W mobbingu dochodzi często do zaburzania możliwości komunikacji u ofiary, co przejawia się:

  • stałym krytykowaniem ofiary przez mobbingującego
  • przerywaniem wypowiedzi
  • ciągłą krytyką wobec wykonywanej pracy
  • groźbami ustnymi lub na piśmie
  • napastowaniem telefonicznym
  • upokarzającymi gestami
  • używaniem przykrych aluzji w stosunku do ofiary

Zaburzenia relacji społecznych ofiary to kolejne często spotykane działania w mobbingu, które przejawia się:

  • unikaniem rozmów z ofiarą
  • wyznaczaniem ofierze miejsca pracy z dala od innych
  • ignorowanie ofiary
  • rozsiewanie plotek
  • perfidne zabranianie współpracownikom kontaktu z ofiarą

Mobbing ma na celu również obniżenie statusu społecznego ofiary. Sytuacje tego typu zdarzają się, gdy mobbingującym jest przełożony.

Wówczas dochodzi do:

  • atakowania politycznego
  • atakowania religijnych przekonań
  • bezpodstawne wysyłanie ofiary na badania psychiatryczne
  • zmuszanie do prac, które naruszają godność osobistą ofiary
  • zaloty lub słowne propozycje seksualne
  • stałe kwestionowanie decyzji ofiary
  • insynuowanie choroby psychicznej

Coraz częściej zdarzają się sytuacje, gdy mobbingujący wymusza na ofierze wykonywanie prac szkodliwych dla zdrowia czy też posuwa się do gróźb przemocy fizycznej.

Reasumując, za mobbing uważa się każde działanie w stosunku do pracownika, polegające na uporczywym i uporczywym nękaniu lub zastraszaniu. Działanie takie doprowadza do zaniżenia u ofiary oceny przydatności do pracy.

Przyczyny powstawania mobbingu w środowisku pracy

Do najważniejszych czynników powodujących powstanie mobbingu w środowisku pracy zaliczyć należy złą organizację w miejscu pracy jak również niewłaściwe relacje przełożonego z pracownikami. To właśnie zła organizacja pracy w danym przedsiębiorstwie objawia się bezradnością szefostwa wobec pracowników i relacji między nimi, jak również brak zainteresowania tym stanem rzeczy.

Mobbingowi w miejscu pracy sprzyjają również: brak sprecyzowania wymagań wobec pracowników oraz złe reguły społeczne. Do mobbingu dochodzi również wskutek braku umiejętności kierownictwa oraz umiejętności efektywnego rozwiązywania konfliktów w pracy.

Czynnikiem przyczyniającym się do pojawienia się procesu mobbingu w pracy jest niewątpliwie unikanie przez kierownictwo brania odpowiedzialności za działania podwładnych.

Warto tutaj wspomnieć, że wśród innych przyczyn powstawania mobbingu wymienić musimy przede wszystkim:

  • bezrobocie
  • złą sytuację na rynku pracy
  • recesję gospodarczą

Odszkodowanie i zadośćuczynienie za mobbing

Dobrze pojętym interesem pracodawcy jest przeciwdziałać mobbingowi oraz stworzyć mechanizmy zapobiegające temu zjawisku. Brak odpowiednich działań w zakresie przeciwdziałania mobbingowi może spowodować odpowiedzialność, jaką jest odszkodowanie za mobbing. Zgodnie z Kodeksem Pracy pracownik, który wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę, ma prawo dochodzić od pracodawcy odszkodowania. Jest to wysokość nie niższa niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Warunkiem ubiegania się o takie odszkodowanie jest złożenie u pracodawcy w formie pisemnej wymówienia umowy, wraz z informacją o zaistnieniu mobbingu, jako głównej przyczynie uzasadniającej rozwiązanie umowy. Mówiąc krótko, aby otrzymać odszkodowanie za mobbing, musimy rozwiązać stosunek pracy na skutek mobbingu. Pracownik musi udowodnić fakt istnienia mobbingu, dlatego w oświadczeniu o rozwiązaniu stosunku pracy, pracownik musi wskazać konkretne działania, które stanowią mobbing.

Art.30 KP stanowi, że stosunek pracy może ustąpić przez wypowiedzenie lub w trybie bez wypowiedzenia z winy pracodawcy. W sytuacji,kiedy pracownik nie poniósł szkody materialnej, odszkodowanie wyniesie wysokość najniższego wynagrodzenia.

Mobbing może spowodować zarówno zaburzenia psychiczne do których zaliczyć możemy:

  • stany lękowe
  • stany depresyjne
  • depresję
  • próby samobójcze
  • inne

Zgodnie z art.94 KP pracownik, u którego mobbing wywołał rozstrój zdrowia, może dochodzić u pracodawcy zadośćuczynienia pieniężnego. Ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na pracowniku. Pracownik, u którego doszło do rozstroju zdrowia wskutek mobbingu, może dochodzić zadośćuczynienia w postaci pokrycia kosztów przekwalifikowania się do wykonywania innego zawodu, a w razie niezdolności do pracy wskutek działań mobbingowych – przyznania renty. Zawsze należy się tu kierować zasadami prawa pracy.

Mobbing a dziecko

Mobbing jest zjawiskiem, które dotyka również dzieci. Dziecko dotknięte mobbingiem staje się zagrożone wyłączeniem z grupy koleżeńskiej lub z życia społecznego. Na czym polega mobbing wśród dzieci? Na pewno na wrogim nastawieniu i nękaniu jednej osoby przez mobbingującego. Może to być jedna osoba dominująca w grupie lub też większość w grupie.

Mobbing w środowisku szkolnym przejawia się:

  • szykanowaniem
  • wyśmiewaniem
  • obmawianiem
  • szantażem
  • biciem

Osoba dopuszczająca się mobbingu przeważnie ma przewagę psychiczną i fizyczną nad ofiarą. Ofiarami stają się najczęściej dzieci nieśmiałe, inne od pozostałych. Inność może dotyczyć kolory skóry, włosów, tuszy, stylu ubierania się. Na mobbing często narażone są dzieci biedne, pochodzące z rozbitych rodzin, dzieci alkoholików.

Jakie są przyczyny powstawania mobbingu w szkole?

Do najważniejszych przyczyn występowania mobbingu w środowisku szkolnym zaliczyć należy przede wszystkim nieprawidłowe funkcjonowanie określonej instytucji oświatowej, w której wystąpiło to zjawisko jak również brak wzajemnego szacunku.

Szkoła nie powinna lekceważyć drobnych wykroczeń typu wagary, spóźnienia, jak również być obojętna wobec kradzieży, wymuszeń, pobić czy handlu narkotykami. Również brak pracy zespołowej nauczycieli doprowadza do złej organizacji szkoły.

Psychologiczny obraz agresora

Dlaczego dziecko dopuszcza się mobbingu wobec swego kolegi? Na to zachowanie ma wpływ wiele czynników. Możemy tutaj wymienić przede wszystkim chęć a nawet potrzebę wyładowania agresji jak również pragnienie zdobycia uznania. Dzieci, które mają poczucie kompleksu niższości, często stają się agresorami. Chcą w ten sposób zwrócić na siebie uwagę. Brak ciepła domowego i normalnych relacji z rodzicami powoduje u takich dzieci nudę, chęć odreagowania. Agresorami często są dzieci zaniedbane, mające potrzebę dominowania w grupie.

Jak rozpoznać dziecko-ofiarę?

Dziecko szykanowane przez swego agresora na samym początku się broni. Obrona taka jednak często przybiera postać ulegania oprawcy, wykonywania jego poleceń. Taka spolegliwość doprowadza dziecko do postawy „kozła ofiarnego”.

Dzieci szykanowane w szkole niechętnie do niej chodzą. W klasie siedzą same, nie angażują się w zabawy z kolegami. Zapytawszy o swoje zachowanie, po prostu boją się wyrazić swe uczucia. Stają się dziećmi emocjonalnie przytłoczonymi, nie potrafią efektywnie funkcjonować.

Każde niepokojące zachowanie powinno być zgłoszone dyrektorowi lub pedagogowi szkolnemu. Dziecko ma prawo do bezpieczeństwa w szkole. Zapewnijmy mu to.

Opracowała
Anna Głowacka

Skomentuj

Komentarze (1)

  1. Ofiara mobbingu pisze:

    Byłam poddawana mobbingowi przez ponad rok czasu w swoim zakładzie pracy i faktycznie jest tak jak pani Głowacka wspomina w swoim artykule byłam w zakładzie pracy „inna” tzn. młoda ale umiałam zawsze sobie ze wszystkim poradzić i widziałam błędy, których nie widzieli pracownicy z wielkim stażem pracy. Efekt mobbingu? Rozwiązałam umowę o pracę. Fajnie się pisze i fajnie się czyta o tym zjawisku, jednak warto zaznaczyć i wpoić ofiarą mobbingu, że „słabe” nie są osoby, które są poddawane mobbingowi, ale te, które chcą się dowartościować czyimś kosztem i dopuszczają się takich działań. Ja byłam mobbingowana przez dokładnie 4 osoby w firmie wliczając w to szefa. Uważam się za silną psychicznie, bo po pierwsze wytrzymałam tak długo, wyciągałam za każdym razem rękę i próbowałam wyjaśnić sytuację (bez skutku), a w końcu kiedy widziałam, że nie daje rady mój ogranizm – poszłam po pomoc do lekarzy i odeszłam z pracy sama, bo zaczęło się to pdbijać na moim zdrowiu psychicznym i fizycznym(od napadów histerii po brak oddechu wywołany nerwicą). Wszystkim osobą, które musiały się zmierzyć z podobnym problemem życzę wytrwałości, a tym którzy mają obecnie do czynienia z mobbingiem chciałam powiedzieć, że nie warto walczyć, bo nie ma z kim. W Polsce nie ma niestety odpowiedniej pomocy dla ofiar mobbingu – wiem, bo sama stawałam na głowie żeby mi ktoś pomógł a po pomoc poszłam do… lekarza 1 kontaktu, który mnie nakierował co dalej.