Home > Choroby

Migrena

MigrenaWedług definicji International Association for the Study of Pain „ból jest przykrym zmysłowym i emocjonalnym doznaniem związanym z dokonanym lub zagrażającym uszkodzeniem tkanki albo opisywanym w kategoriach takiego uszkodzenia”. Definicja ta, wyraźnie implikuje subiektywny charakter doznawania i oceny bólu, jego związek z czynnikami niesomatycznymi, na którego odczuwanie ma wpływ aktualny nastrój i odporność psychiczna chorego oraz różnego rodzaju doświadczenia psychoemocjonalne z przeszłości.

Uczucie bólu nieodłącznie związane jest więc z różnymi objawami i problemami jak depresja, lęk, frustracja, gniew, upośledzona sprawność fizyczna, stres i obawy wynikające z sytuacji rodzinnej, finansowej, zawodowej. Ból jest oczywistą reakcją fizyczną na cierpienie, ale cierpienie człowieka ma wymiar emocjonalno-duchowy, jest doznaniem indywidualnym i nie można go zmierzyć ani przewidzieć.

Conajmniej 20% społeczeństwa cierpi z powodu ustawicznie powtarzających się a 50% populacji skarży się na nawracające bóle głowy. W większości przypadków bóle głowy nie wiążą się z istnieniem poważniejszego zagrożenia zdrowotnego ale niemal w każdym przypadku pogarszają jakość życia i sprawność psychofizyczną człowieka. Istnieje wiele przyczyn i postaci bólów głowy.

Migrena jest chorobą znaną od niepamiętnych czasów, opisaną już przez Hipokratesa. Swoją nazwę wywodzi od greckiego słowa hemikrania, które uległo transformacji francuskiej do „migraine”. Cechuje ją napadowy, jednostronny, pulsujący ból głowy nasilający się podczas normalnej aktywności oraz chodzenia po schodach. Atakowi bólu towarzyszą nudności, wymioty, światłowstręt i nadwrażliwość na bodźce akustyczne. Ból głowy często poprzedza „aura” trwająca do 60 min. Ból głowy rozpoczyna się bezpośrednio po „aurze” lub kilkadziesiąt minut po jej ustąpieniu i trwa od 4 do 72 godzin.

Objawy aury:

  • najczęściej mroczek migocący w postaci szerzącej, się pulsującej i błyszczącej plamy w polu widzenia,
  • rzadziej ubytek w polu widzenia do całkowitego zaślepnięcia,
  • rzadziej jednostronne parestezje (twarz i ręka),
  • bardzo rzadko niedowład jednej kończyny lub połowiczy (tzw. migrena hemiplegiczna) bądź też afazja.

Odróżnia się napady migreny lekkie (zdolność do pracy zachowana), średnio-ciężkie (zdolność do pracy i codziennej aktywności jest ograniczona) lub ciężkie (konieczność reżimu łóżkowego, znamienne jest izolowanie się pacjenta w zaciemnionym pokoju i ciszy). Migrena nie przedstawia żadnego niebezpieczeństwa, natomiast znacznie upośledza jakość życia u tych osób, które mają częste i ciężkie napady.

Typy migrenowych bólów głowy u dzieci (Kubik A.: Przegl. Lek., 2000, 57, 151)

Migrena bez aury (zwykła, pospolita)

Migrena z aurą

  • Migrena z typową aurą (klasyczna)
  • Migrena z przedłużającą się aurą
  • Rodzinna migrena z niedowładem połowiczym
  • Migrena podstawna (omdleniowa)
  • Aura migrenowa bez bólu głowy
  • Migrena z nagle pojawiającą się aurą

Migrena okołoporaźna

Migrena siatkówkowa

Dziecięce zespoły migrenowe (ekwiwalenty migreny)

  • Łagodne napadowe zawroty głowy
  • Naprzemienny niedowład połowiczy
  • Wymioty cykliczne
  • Napadowy kręcz szyi u niemowląt

Występowanie bólów głowy wśród młodzieży
Występowanie bólów głowy w wieku szkolnym (Sillanpaa M.L.: Headache, 1983, 23, 15)

Autor Wiek Liczba przypadków Migrena [%]
Bille 7 – 15 8993 3,9
Sillanpaa i Peltonen 7 – 15 314 3,8
Dallesandro i wsp. 7 – 15 178 10,0
von Frankenberg i wsp. 6 – 15 5244 12,0
Sillanpaa 13 3784 11,3
Sillanpaa i Piekkala 14 3863 10,2

 

Migrena menstruacyjna

Migrena u kobiet częściej pojawia się w okresie dojrzewania. Później występuje regularnie w okolicy pierwszego dnia krwawienia miesięcznego oraz przejściowo „zanika” podczas ciąży. Migrena menstruacyjna jest często związana z bolesnym miesiączkowaniem.

Napady migreny zależą raczej od spadku stężenia estradiolu, a nie od bezwzględnego stężenia tego hormonu. Po menopauzie, kiedy stężenie estrogenów jest niskie, bez cyklicznej zmienności, dolegliwości są coraz mniejsze.

Migrena „weekendowa”

Inną formą choroby jest migrena „weekendowa”. Występuje podczas odpoczynku po tygodniu nerwowej pracy.

Przyczyny migreny

Przyczyny migreny nie są ostatecznie wyjaśnione. Bez wątpienia istnieje skłonność dziedziczna. Teoria naczyniowa tłumaczy napad migreny skurczem naczyń wewnątrzczaszkowych w aurze, rozkurczem i nadmiernym tętnieniem w napadzie bólu oraz obrzękiem okołonaczyniowym w przypadku przedłużania się okresu bólowego. Za przyczynę napadu migreny odpowiedzialny jest spadek zawartości serotoniny w krwi, która ma istotny wpływ na stan naczyń krwionośnych.

Ból głowy napięciowy

W części przypadków migrena współistnieje z napięciowym bólem głowy. Obok napadów migreny występują wówczas codziennie niezbyt silne, uciskowe bóle głowy.

Jak sama nazwa wskazuje ból głowy napięciowy wywołują różnego rodzaju stany napięcia. Z tego względu nazywany jest także bólem stresowym (tension headache). Zaczyna się sztywnieniem tylnej części głowy. Chorzy mają uczucie jakby ściskała ją żelazna obręcz. Ściskające ale nie pulsujące bóle, po obu stronach głowy, mogą trwać od 30 minut do kilku dni. Nasilają je umiarkowane wysiłki fizyczne lub chodzenie po schodach. Niekiedy towarzyszą im nudności, światłowstręt oraz nadwrażliwość na dźwięki. Ból napięciowy głowy uniemożliwia normalne funkcjonowanie człowieka ponieważ zdarza się, że występuje przez długi okres, nawet do 15 dni w ciągu miesiąca.

Cechy charakterystyczne migreny i napięciowych bólów głowy (Smith T.B.: Med. po Dypl., 1999, 8, 175)

Migrena Ból napięciowy
Podstawowa cecha Z aurą lub bez Przewlekły, epizodyczny
Czas trwania 4-72 godz. 30 min do 7 dni
Wymioty Częste Nie
Ból Jednostronny pulsujący
Umiarkowany do ciężkiego
Obustronny; ucisk, ciężar
Łagodny do umiarkowanego
Zaostrzenie przez codzienne zajęcia Częste Rzadkie
Początek dolegliwości w wieku Przed 20 r.ż. Po 20 r.ż.
Pojawianie się bólu po przebudzeniu Często Rzadko
Czynniki wyzwalające Jedzenie, czynniki emocjonalne, miesiączka Silne napięcia emocjonalne

 

Podział napięciowych bólów głowy:

  • Równoważniki depresji i reakcje konwersyjne
  • Przewlekłe stany lękowe
  • Zwyrodnienie stawów odcinka kręgosłupa szyjnego
  • Zapalenie kości i stawów odcinka kręgosłupa szyjnego
  • Zapalenie mięśni szyjnych

Depresja

Depresja to choroba charakteryzująca się obniżonym nastrojem lub przygnębieniem, poczuciem małej wartości, spadkiem energii witalnej. Samoocena i pewność siebie są zmniejszone, stąd chorzy uznają się za osoby bezwartościowe i bezużyteczne. Towarzyszy temu poczucie beznadziejności i brak perspektyw na przyszłość. Często, bo u 2/3 chorych na depresję pojawiają się myśli samobójcze. Uczuciu zmęczenia i braku energii towarzyszy upośledzona sprawność intelektualna, spowolnienie myślenia oraz trudności w koncentracji.

Dolegliwości psychiczne współistnieją z brakiem apetytu, niemocą płciową, bezsennością. W zaawansowanych przypadkach depresji pojawiają się urojenia i omamy. Psychiatrzy uważają, że depresja klasyczna czyli „duża” występuje wówczas jeżeli objawy trwają co najmniej 2 tygodnie i wywołują zmianę dotychczasowego sposobu funkcjonowania człowieka. Dużą depresję dzieli się na typową i atypową. Typowa nazywana także melancholią charakteryzuje się utratą zainteresowania lub przyjemności w trakcie wykonywania różnych czynności życiowych, wczesnym porannym budzeniem, dobowymi wahaniami nastroju, brakiem reakcji na przyjemne bodźce, chudnięciem.

Depresję atypową charakteryzuje nadmierna senność, zwiększenie apetytu, pogorszenie samopoczucia, ociężałość, nadmierna reaktywność zarówno na przykre jak i przyjemne bodźce zewnętrzne.

Depresja może wystąpić w każdym wieku. Ma charakter choroby przewlekłej, z nawrotami. Okresy depresji mogą być powodowane różnymi wydarzeniami życiowymi czy dolegliwościami chorobowymi (zawał, wylew mózgowy, zaburzenia hormonalne), mogą także pojawiać się bez żadnego widocznego powodu. Z wiekiem okresy depresji są dłuższe i częstsze. Epizod depresyjny nieleczony trwa od 7 miesięcy do 2 lat.

Przyczyny depresji są różne. Może być wywołana istniejącym schorzeniem neurologicznym jak udar mózgowy, stwardnienie rozsiane czy choroba Parkinsona, chorobą gruczołów wewnętrznego wydzielania np. niedoczynnością tarczycy lub przewlekłym używaniem niektórych leków np. preparatów steroidowych – enkorton. Prowadzone są badania genetyczne poszukujące genów odpowiedzialnych za depresję. Część przypadków tego schorzenia ma niewątpliwie charakter dziedziczny.

Depresja maskowana

Bóle głowy są częstą dolegliwością w depresji. W pewnych przypadkach mogą one dominować nad objawami choroby psychicznej powodując, że depresja staje się trudna do wykrycia.
Analogicznie jak w depresji bóle głowy napięciowe mogą maskować nerwicę lękową.

Migrena szyjna

Charakteryzują ją bóle w tylnej części głowy, promieniujące do szczytu, czoła, skroni. Mogą być jednostronne. Występują zwykle rano. Napady bólowe trwają od kilkudziesięciu minut do 3-4 dni. Charakterystyczne dla migreny szyjnej są jednoczesne bóle kręgosłupa szyjnego oraz górnego lewego kwadratu ciała (zwłaszcza okolicy serca) promieniujące do lewej kończyny górnej. Podczas bólu głowy występują zawroty i nudności, rzadziej wymioty, zaburzenia widzenia oraz objawy nerwicowe. Pacjenci skarżą się na ogólne osłabienie, poty, drżenie rąk, biegunki. Przyczyną migreny szyjnej są zmiany zwyrodnieniowo-zniekształceniowe w obrębie kręgosłupa szyjnego, do wykrycia których konieczne jest wykonanie zdjęcia rentgenowskiego. Powodują one zaburzenia ukrwienia w tętnicach podstawno-kręgowych mózgu.

Leczenie migreny

Leczenie migreny jest przedsięwzięciem niezwykle trudnym. Należy odróżnić leczenie mające na celu przerwanie ataku od leczenia zapobiegającego napadom. Pierwsze wzmianki o leczeniu migreny pochodzą ze starożytnego Egiptu. Sądząc, że zły duch był przyczyną bólu, uwalniano go wywiercając otwory w czaszce.

Spektakularnym osiągnięciem farmakoterapii schyłku XX wieku było opracowanie leku przerywającego napad migreny, którym jest sumatryptan. W większości przypadków migreny powoduje on całkowite ustąpienie bólu do 2 godzin, zwężając rozszerzone i obrzękłe wewnątrzczaszkowe naczynia krwionośne. Można stosować: zimne okłady, wcieranie w skórę głowy nalewki bursztynowej, wypicie filiżanki czarnej kawy z wciśniętym sokiem z jednej cytryny.

Zapobieganie atakom migreny jest trudne i w wielu przypadkach mało skuteczne. W tym celu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne, alkaloidy sporyszu, preparaty blokujące kanał wapniowy lub receptory beta-adrenolityczne obecne na powierzchni komórek.

Zaleca się picie mieszanki ziołowej złożonej:

Liść melisy 50,0
Kwiat pierwiosnka 50,0
Ziele dziurawca 50,0
Korzeń waleriany 20,0
Kwiat lawendy 20,0
Szyszki chmielu 20,0

 

Wsypać łyżeczkę mieszanki na szklankę wrzątku, naparzać pod przykryciem 20 min., przecedzić, nieco podgrzać. Pić rano i wieczorem. Nie słodzić.

Osoby cierpiące na migrenę powinny unikać wzruszeń, stresów, nadmiernych wysiłków fizycznych, palenia papierosów, używania alkoholu.

Rodzaj diety zalecanej chorym na migrenę opiera się na licznych obserwacjach łączących migrenę z alergią. Niektóre pokarmy mogą bowiem prowokować występowanie ataków. Najczęściej są to: czekolada, twarde sery, owoce cytrusowe, mleko, kawa, tłuszcze, wieprzowina. Napady bólowe pojawiają się w 48 godzin po spożyciu powyższych pokarmów. Po eliminacji z diety określonych potraw obserwowano od 3% do 47% przypadków całkowitego ustąpienia migreny. Badania dzieci chorujących na migrenę wykazały ustąpienie ataków prawie u wszystkich jeżeli zastosowano specjalne, ubogoantygenowe pożywienie.

Bóle głowy maskujące depresję lub nerwicę lękową wymagają stosowania leków antydepresyjnych i przeciwlękowych.

Leczenie ostrego napadu migreny

  • Paracetamol z kofeiną lub bez
  • Kwas acetylosalicylowy z kofeiną lub bez
  • Dihydroergotamina
  • Sumatryptan

Leczenie migreny szyjnej polega na okresowym stosowaniu zabiegów fizykoterapeutycznych oraz na systematycznej gimnastyce kręgosłupa szyjnego. Korzystnie działają masaże.

Stosuje się galwanizację, jonoforezę oraz elektrostymulację nerwów i mięśni aby znieść napięcie mięśni szyi i pleców. W przypadku bóli mięśniowo-kostnych, wzmożonego napięcia mięśni oraz celem poprawy ukrwienia tkanek wskazane są prądy diadynamiczne (diadynamic). Prądów diadynamicznych jak i innych prądów czy fal elektromagnetycznych nie poleca się osobom z wszczepionym rozrusznikiem. Inną formą elektroterapii są prądy interferencyjne (tzw. interdyn).

Szeroko stosowane są pola elektromagnetyczne wysokiej częstotliwości tzw. diatermia krótkofalowa. Działanie ich polega na wytwarzaniu ciepła w tkankach. Dochodzi wówczas do rozszerzenia naczyń krwionośnych, zwiększenia przepływu krwi, przyśpieszenia procesów wchłaniania tkankowego, obniżenia pobudliwości nerwowomięśniowej i obniżenia napięcia mięśni. Diatermii nie powinno się stosować w ciąży, gruźlicy, żylakach podudzi, zakrzepowym zapaleniu żył. Zamiast diatermii można działać polem magnetycznym wielkiej częstotliwości tzw. terapuls. Wskazania i przeciwskazania są podobne jak przy diatermii.

Biorezonans

Terapia biorezonansem polega na odbieraniu z organizmu i rejestrowaniu informacji właściwych dla stanu zdrowia i „choroby” oraz na przekazywaniu organizmowi tą samą drogą informacji (drgania, fale), które moją „wygaszać chorobę”. Metody biorezonansu np. terapia biorezonansem (BICOM), terapia MORA, terapia multirezonansowa (MULTICOM), bioelektryczna diagnostyka funkcji (BFD), bioelektryczny test regulacyjny (BRT), demografia dekoderowa są coraz częściej stosowane we współczesnej medycynie głównie alternatywnej.

Akupresura

Stosuje się masaż i ucisk różnych punktów na ciele tzw. receptorów, które pozostają w kontakcie z odpowiednią częścią organizmu i narządu. Każdy receptor masuje się od 5 do 15 min.

Siła nacisku powinna być dość duża tak aby pojawiła się bolesność o charakterze rozpierania, rwania w punkcie receptorowym. Bolesność ta powoduje, że zabieg może być przykry, ale przez osoby z bólem jest tolerowany dobrze. W bólach głowy polecany jest masaż punktowy Ho-ku, który polega na obustronnym ściskaniu punktu znajdującego się na dłoni pomiędzy kciukiem i palcem wskazującym.

Akupunktura

Akupunktura oparta jest na hipotezie, że przez ciało ludzkie przepływają strumienie energii (Qi) równoważące dwie przeciwstawne siły: Yin i Yang. W przypadku choroby dochodzi do zaburzonego przepływu Qi i wówczas konieczne jest stymulowanie tzw. punków akupunkturowych położonych wzdłuż 14 meridianów (południków). Drażnienie punktów Yin hamuje nadmierną funkcję narządu podczas gdy stymulacja punktów Yang wzmaga niedostateczną funkcję narządu i dodaje mu energii.

Schorzenie, któremu towarzyszy aktywacja siły Yin wymaga więc nakłuwania punktów Yan. Niektóre punkty akupunkturowe pokrywają się z punktami skupiającymi większą liczbę receptorów bólowych.

Stosuje się manipulację ręczną metalowymi igłami, elektroakupunkturę (częstotliwość impulsu 2-4 Hz), laseropunkturę (laser małej mocy 1-10 mW), stawianie baniek oraz ignipunkturę.

Ignipunktura polega na stymulacji punktów akupunkturowych ciepłem pochodzącym z palących się świeczek lub sproszkowanej palnej substancji.

Piśmiennictwo (pozycje podstawowe)

1. Diamond S., Diamond M.L.: Doraźne postępowanie w migrenowych bólach głowy. Med. po Dypl. 1998, 7, 131-137.

2. Domżał T.M.: Akupunktura – jej miejsce we współczesnej medycynie. Med. po Dypl. 1999, 8, 17-21.

3. Kubik A.: Samoistne bóle głowy u dzieci i młodzieży. Przegl. Lek. 2000, 57, 151-157.

4. Prusiński A.: Migrena i inne przewlekłe bóle głowy: diagnostyka i postępowanie w codziennej praktyce lekarskiej. Nowa Klinika 1999, 6, 1317-1322.

5. Sillanpaa M.L.: Changes in the prevalence of migraine and other headache during the first seven school years. Headache 1983, 23, 15.

6. Singer H.S., Rowe S.: Chronic recurrent headaches in children. Ped. Annals 1992, 21, 369.

7. Smith T.B.: Postępowanie w bólach głowy nareszcie nie przyprawia o ból głowy. Med. po Dypl. 1999, 8, 175-177.

8. Stewart W.F. i wsp.: Migraine prevalence. A review of population-based studies. Neurology 1994, 44, 17-23.

Moszczyński Paulin
www.lider.szs.pl

Skomentuj

Komentarze (1)

  1. Migrena jest częstym objawem zaburzeń depresyjnych lub lękowych, co zostało podkreślone w tym artykule. Czasami postawienie diagnozy bywa dość trudne. Jednak, podobnie jak w przypadku innych objawów psychosomatycznych, migrena jest oznaką, a w procesie terapii szuka się przyczyny jej powstania oraz nowego sposobu radzenia sobie w trudnymi sytuacjami.
    Barbara Michno-Wiecheć, psycholog psychoterapeuta