Fot. sxc.huRównowaga i sprężystość charakterystyczne dla akrobacji, wdzięk i ekspresja tańca, szybkość i zwinność cechująca walkę oraz rytmy muzyki. Tak pewien człowiek określił istotę capoeiry. Zdaniem innego człowieka ten element brazylijskiej tradycji stał się prawdziwie globalnym zjawiskiem.

Choreograf i badacz Edward Lunda uważa, że capoeira to niezwykłe połączenie tańca, sztuki walki, gry i rytuału. Z kolei Britannica – edycja polska nazywa ją „tańcem ludowym”. Na czym ona polega? Tancerze i widzowie tworzą krąg, w którym dwóch mężczyzn staje naprzeciw siebie twarzą w twarz i rywalizuje ze sobą w walce na ciosy i uniki w rytm akompaniamentu na brazylijskim łuku muzycznym – berimbau.

Pochodzenie capoeiry jest przedmiotem wielu dyskusji, ale zdaniem większości badaczy jej korzenie sięgają afrykańskich obrzędów i tańców plemiennych. Wygląda na to, że pojawiła się w Brazylii w okresie handlu niewolnikami. Przez całe dziesięciolecia to właśnie oni tańczyli capoeirę, choć ich właściciele próbowali stłumić kulturę afrykańską.

Kiedy w Brazylii zniesiono niewolnictwo, ci którzy dopiero co odzyskali wolność, nie potrafili się odnaleźć w nowych warunkach ekonomicznych i socjalnych. W rezultacie wielu przyłączyło się do gangów i capoeira stała się rodzajem agresywnej walki ulicznej. Członkowie gangów, uzbrojeni w noże i kije, terroryzowali najbliższe okolice.

Taniec ten w wydaniu ulicznym przypominał ostrą grę a tamci nauczyciele wyeliminowali wszystkie pełne wdzięku ruchy, które w prawdziwych bójkach nie były zbytnio przydatne. Na przykład kopnięcia zadawano niżej, a zamiast w głowę celowano w tułów. Rękami na wszelkie możliwe sposoby wykonywano zwody, zadawano ciosy albo uderzano palcami w oczy. Nie było przy tym muzyki, nie robiono gwiazd ani żadnych akrobacji z wyjątkiem tych, które mogły okazać się użyteczne w walce. Nic więc dziwnego, że w roku 1890 capoeira została zakazana w całym kraju pod groźbą więzienia, otrzymania do 300 razów, a nawet wygnania.

W latach trzydziestych XX wieku Manuel dos Reis Machado, znany w kręgach capoeiry jako Mestre Bimba, założył akademię, by uczyć tej sztuki. Ze zrozumiałych względów starał się tego nie nagłaśniać, jako że wciąż była ona zakazana. Z czasem capoeira zyskała przychylność prezydenta Brazylii Getulia Vargasa i w roku 1937 nadano jej status narodowego sportu Brazylii. Jak się szacuje, uprawia ją obecnie dwa i pół miliona Brazylijczyków. Można się jej uczyć w wielu instytucjach publicznych, na przykład w szkołach, akademiach wojskowych czy na uniwersytetach.

Chociaż capoeira składa się między innymi z ruchów, sporo osób klasyfikuje ją jako sztukę walki. Nawet jeśli wykonujące ją osoby starają się unikać fizycznego kontaktu, źle obliczony ruch może spowodować poważne urazy.

Wielu dostrzega również, że capoeira ma silny podtekst religijny, jako zespolenie umysłu z ciałem a traktowanie capoeiry jedynie jako sport to pomniejszanie jej znaczenia historycznego i jej filozofii.

Dudek Julian

www.lider.szs.pl

Skomentuj