Home > Choroby

Bezsenność

Fot. sxc.huBezsenność to częsta przypadłość, w wyniku której występują zaburzenia w zasypianiu i utrzymywaniu snu. W zależności od częstotliwości i czasu trwania może ona przybierać różną formę, od łagodnej po ciężką. Bezsenność może mieć charakter przewlekły (długoterminowy) lub ostry (krótkoterminowy). Oznaką bezsenności przewlekłej jest brak snu, przez co najmniej 3 noce w tygodniu, co trwa dłużej niż miesiąc. Bezsenność ostra trwa krócej.

Niektórzy ludzie cierpiący na bezsenność mogą narzekać na trudności z zasypianiem. Inni mogą zasypiać z łatwością, po czym bardzo szybko się wybudzać. Jeszcze inni mogą mieć zaburzenia w rozpoczynaniu i utrzymywaniu snu.

W konsekwencji, bezsenność prowadzi do nieodpowiedniej ilości lub słabej jakości snu. Ponadto po przebudzeniu możemy odczuwać zmęczenie.

Opis

Istnieją dwa rodzaje bezsenności. Częstszą odmianą jest bezsenność wtórna lub współistniejąca. Jest ona zwykle objawem lub efektem innej choroby.

Ponad 8 na 10 osób narzekających na bezsenność cierpi na bezsenność wtórną. Może być ona wynikiem niektórych chorób, leków, zaburzeń spania lub określonych substancji.

W przeciwieństwie do bezsenności wtórnej, bezsenność pierwotna nie jest wynikiem choroby, leków lub innych substancji. Jest to zaburzenie samo w sobie, które może wywołać zmiana trybu życia, np. długotrwały stres lub rozstrój emocjonalny.

Bezsenność może powodować nadmierne uczucie senności w ciągu dnia oraz przyczyniać się do braku energii. Prowadzi także do niepokoju, depresji i rozdrażnienia. Chorzy na bezsenność mogą mieć trudności w koncentrowaniu się nad zadaniami, skupianiu swojej uwagi, uczeniu się i zapamiętywaniu, co nie przekłada się na efektywność w szkole czy w pracy.

Bezsenność może być przyczyną innych poważnych problemów, np. senna osoba za kierownicą może spowodować wypadek.

Bezsenność wtórna

Bezsenność wtórna to objaw lub efekt zaburzeń emocjonalnych, neurologicznych, medycznych lub zaburzeń snu.

Zaburzenia emocjonalne wywołujące bezsenność to m.in. depresja, niepokój lub zespół stresu pourazowego. Kolejnymi przyczynami są choroba Alzheimera i Parkinsona oraz inne choroby neurologiczne.

Inne przyczyny mogące wywołać bezsenność to:

  • Choroby powodujące chroniczny ból (np. reumatoidalne zapalenie stawów, migreny)
  • Choroby utrudniające oddychanie (np. astma, niewydolność serca)
  • Nadczynność tarczycy
  • Zaburzenia gastryczne (np. zgaga)
  • Udar
  • Zaburzenia snu (np. zespół niespokojnych nóg, zaburzenia oddychania podczas snu)
  • Menopauza i uderzenia gorąca

Bezsenność wtórna może być efektem ubocznym niektórych leków – np. leków na astmę (teofilina), alergię lub przeziębienie. Leki beta-adrenolityczne stosowane w leczeniu chorób serca mogą również wywołać bezsenność.

Określone substancje, które są bardzo często stosowane mogą być przyczyną bezsenności. Są to m.in. kofeina i inne środki pobudzające, tytoń łącznie z innymi produktami zawierającymi nikotynę oraz alkohol i środki uspokajające.

Bezsenność pierwotna

Bezsenność pierwotna nie jest ani objawem ani efektem innej choroby. Ten rodzaj bezsenności stwierdza, gdy brak snu utrzymuje się przynajmniej przez 1 miesiąc.

Przyczyną bezsenności pierwotnej może być zmiana tryby życia, długoterminowy stres i rozstrój emocjonalny, podróż oraz inne czynniki (np. harmonogramy pracy), które rozregulowują rytm snu.

Bezsenność może utrzymywać się nawet po rozwiązaniu tych kwestii. Kłopoty ze snem nie ustaną, ponieważ pozostały w nas pewne nawyki – drzemki, zamartwianie się o sen oraz chodzenie spać bardzo wcześnie.

Naukowcy ciągle starają się dowiedzieć czy niektórzy ludzie, którzy przychodzą na świat będą cierpieć na bezsenność pierwotną.

Jakie są oznaki i objawy bezsenności?

Głównym objawem bezsenności jest trudność w zaśnięciu i utrzymywaniu snu, co prowadzi do jego braku. Jeśli cierpisz na bezsenność:

  • Leżysz bezsennie przez długi czas zanim uda ci się zasnąć
  • Udaje ci się zasnąć, ale na krótki czas
  • Nie czujesz senności przez większość nocy
  • Czujesz się tak jakbyś w ogóle nie spał/a
  • Budzisz się za wcześnie

Brak snu może być przyczyną innych objawów. Możesz czuć się zmęczony i niewypoczęty. Zmęczenie może dopadać cię również podczas dnia. Możesz mieć kłopoty ze skupieniem się nad wykonywanymi zadaniami. Bezsenność może wywołać także niepokój, depresję i rozdrażnienie.

Bezsenność może odbić się na codziennych czynnościach oraz przyczyniać się do poważnych problemów – np. senność za kierownicą. Śpiący kierowcy powodują ponad 100 000 wypadków każdego roku. Naukowcy potwierdzają, że w przypadku starszych kobiet bezsenność podnosi ryzyko upadków.

Udaj się do lekarza, jeśli bezsenność odbija się na codziennych czynnościach. Leczenie może pomóc w eliminowaniu objawów oraz problemów wynikających z tego zaburzenia. Słaby sen może być również objawem innych chorób. Znalezienie przyczyny oraz leczenie tych chorób poprawi stan zdrowia i jakość snu.

Jak leczyć bezsenność?

Zmiana tryby życia może pomóc w walce z bezsennością ostrą (krótkoterminową). Zmiany te mogą ułatwić zasypianie oraz utrzymywanie snu.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) może pomóc zwalczyć niepokój, który towarzyszy bezsenności przewlekłej (długoterminowej) i ją przedłuża.

Niektóre leki mogą uśmierzyć bezsenność oraz pomóc w ustabilizowaniu rytmu snu. Jeśli jednak bezsenność jest objawem lub efektem innej choroby, ważne jest wyleczenie przyczyny leżącej u podłoża choroby. Lekarz przepisze odpowiednie leki.

Zmiany trybu życia

Jeśli cierpisz na bezsenność unikaj substancji, które mogą pogorszyć ten stan:

Kofeina, tytoń oraz inne środki stymulujące spożywane tuż przed położeniem się spać. Efekty ich działania mogą utrzymywać się do 8 godzin.

Niektóre leki dostępne bez recepty mogą niekorzystnie wpływać na sen (np. niektóre leki na przeziębienie lub alergie). Spytaj lekarza o leki, które nie zaburzają snu.

Alkohol. Napój alkoholowy wypity przed snem może ułatwić zasypianie. Taki sen jest jednak lekki. Dlatego możesz obudzić się w nocy.

Wykształć w sobie prawidłowe nawyki, które ułatwią zasypianie i utrzymywanie snu. Wykonuj rutynowe czynności przed położeniem się spać: np. przeczytaj książkę, posłuchaj muzyki oraz weź ciepłą kąpiel.

Codzienne ćwiczenia wykonuj na 5-6 godzin przed snem. Nie jedz ciężkich posiłków ani nie pij dużo przed pójściem spać.

Zadbaj o atmosferę w swojej sypialni. Odpoczywając staraj się unikać zbyt jasnego światła. Ogranicz możliwe czynniki zakłócające twój odpoczynek (telewizja, komputer, zwierzę domowe). Upewnij się, że temperatura w sypialni jest odpowiednio niska. Pokój powinien być zaciemniony i cichy.

Kładź się i wstawaj zawsze o tej samej porze. Rób tak nawet w weekendy. Jeśli to możliwe unikaj nocnych zmian w pracy. Mogą one rozregulować rytm snu.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)

Ten rodzaj terapii wymierzony jest w myśli i czynności zaburzające sen. Zachęca ona do wykształcania prawidłowych nawyków gwarantujących zdrowy sen. W terapii tej stosuje się kilka metod, które pomagają w walce z niepokojem o brak snu.

Aby zmniejszyć takie obawy przed położeniem się spać należy wykonywać ćwiczenia relaksacyjne oraz biofeedback (biologiczne sprzężenie zwrotne). Metody te pomagają w lepszym kontrolowaniu oddechu, rytmu serca, mięśni i nastroju.

Terapia CBT pomaga również w zastąpieniu obaw pozytywnym myśleniem związanym z byciem w łóżku i spaniem. Metoda ta uczy jak należy postępować, kiedy nie możemy zasnąć o odpowiedniej porze.

W tym rodzaju terapii uczęszcza się na sesje grupowe lub indywidualne spotkania z terapeutą, podczas których rozpatruje się myśli i uczucia dotyczące spania. Ta metoda zachęca do opisywania myśli biegnących po głowie, a celem jest ich uspokojenie.

Zamierzeniem terapii CBT jest również ograniczenie czasu spędzanego w łóżku, podczas gdy nie czujemy się senni. Pomaga to w zaplanowaniu sobie spania. Na początku ogranicza się całkowity czas spędzany w łóżku do typowego krótkiego czasu snu.

Taki plan może spowodować jeszcze większe zmęczenie, ponieważ część czasu przeznaczonego do spędzenia w łóżku będzie zajmowana przez trudności w zasypianiu. Jednak uczucie zmęczenia pozwoli szybciej zasnąć. Z czasem długość czasu spędzanego w łóżku będzie się zwiększać, aż do czasu, gdy będzie on trwał całą noc. Aby odnieść sukces konieczne są cotygodniowe spotkania z doświadczonym terapeutą prze około 2-3 miesiące. Terapia jest tak samo skuteczna jak leki na bezsenność przewlekłą, a także może przynosić jeszcze lepsze skutki długoterminowe.

U ludzi, którzy cierpią na bezsenność oraz poważne zaburzenie depresyjne ten rodzaj terapii w połączeniu z przyjmowaniem leków antydepresyjnych pomaga w wyleczeniu obu chorób.

Leki dostępne na receptę

Wiele leków sprzedawanych na receptę stosuje się w walce z bezsennością. Niektóre zażywa się przez krótki czas, inne należy przyjmować dłużej.

Porozmawiaj z lekarzem o korzyściach i skutkach ubocznych takich leków. Na przykład, leki na bezsenność pomagają zasnąć, jednak rano można odczuwać zmęczenie. Rzadkie skutki uboczne to jedzenie, chodzenie lub prowadzenie samochodu podczas snu. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli takie skutki powoduje przyjmowany przez ciebie lek, lub jeśli jest on nieefektywny. Lekarz przepisze inny lek.

Niektóre leki na bezsenność mogą uzależniać. Zapytaj lekarza o korzyści i skutki uboczne przyjmowania takich leków.

Leki bez recepty

Niektóre leki bez recepty mają nam pomóc w walce z bezsennością. Są to melatonina, L-tryptofan oraz herbatki i wyciągi z waleriany.

Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) nie reguluje, co to są “naturalne” produktów i suplementy. Dlatego też ich dawka i czystość może się różnić. Efektywność i bezpieczeństwo takich produktów nie są do końca znana.

Niektóre leki dostępne bez recepty, które zawierają antyhistaminy są sprzedawane jako środki na sen. Pomagają one w zasypianiu jednak przed ich zażyciem należy skonsultować się z lekarzem.

Leki antyhistaminowe mogą zagrażać niektórym ludziom. Mogą również nie być odpowiednim sposobem na wyleczenie z bezsenności. Lekarz powinien stwierdzić czy takie produkty będą w ogóle pomocne.

Powyższy artykuł został napisany na podstawie publikacji udostępnionej przez National Heart Lung and Blood Institute – instytutu zajmującego się sprawami związanymi z sercem, płucami i układem krwionośnym.

Pełna wersja publikacji w języku angielskim jest dostępna pod adresem:
http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/inso/inso_whatis.html

Tłumaczenie zostało wykonane przez biuro tłumaczeń IBT.
Link: biuro tłumaczeń

Skomentuj

Komentarze (2)

  1. karolincc pisze:

    Nie można lekceważyć bezsenności, ja się z nią użerałam kilka tygodni na szczescie, bo pozniej kolezana mi poradzila tabletki z apteki o nazwie melatonina lekam , maja one w sobie substncje melatonine , która reguluje nsz zegar biologiczny. Bralam codziennie po 1tabletce 5mg na godzine przed pojsciem spac- u mnie byla to godzina 22. Można powiedzieć ze pozegnalam sie z bezsennoscia na dobre, poniewaz przestalam miec problem z zasypianiem, i spie po 8 godzin , czyli wszystko wrocilo do normy.

  2. Pawelus pisze:

    Bezsenność to poważny problem. Sam zmagałem się z nim długo. Niestety przy okazji problemów ze snem, zrujnowałem sobie życie, przez to że wybuchałem bez powodu. Kiedy było bardzo źle i bałem się, że nie będę mógł widywać się z dziećmi przez swoją nabytą porywczość, poszedłem do kumpla lekarza i powiedział mi, żebym spróbował forsenu z melatoniną. Po kilku dniach problem przestał istnieć, a ja dosłownie wróciłem do życia, które też w końcu jakoś sobie poukładałem, ale było bardzo ciężko….