Infekcja prowadzi do stanu zapalnego pęcherzyków płucnych, które wypełniają się płynem lub ropą powodując tym samym kaszel (z flegmą), gorączkę, dreszcze i trudności w oddychaniu.

Choroba jak i jej objawy różnią się w zależności od tego czy zapalenie przybiera postać łagodną czy poważną. Wpływ na to mają między innymi rodzaj czynnika etiologicznego (wirus/bakteria), wiek oraz ogólny stan zdrowia.

Zapalenie płuc jest znacznie poważniejsze w przypadku:

Noworodków i małych dzieci.

Osób starszych (od 65 roku życia).

Chorych cierpiących na niewydolność serca, cukrzycę i przewlekłe obturacyjne zapalenie płuc.

Osób, których system odpornościowy został osłabiony w wyniku choroby lub działania innego czynnika – wirus HIV/AIDS, chemioterapia lub przeszczep organu czy szpiku kości.

Rodzaje zapalenia płuc

Nazwa choroby dotyczy sposobu w jaki doszło do infekcji oraz czynnika, który ją spowodował.

Pozaszpitalne zapalenie płuc
Pozaszpitalne zapalenie płuc (PZP) dotyczy zachorowań poza szpitalem. Większość ludzi zapada na tą chorobę w wyniku wdychania wirusów lub bakterii (zwłaszcza podczas snu), które żyją w ustach, nosie lub gardle.

PZP to najczęstszy rodzaj zakażenia płuc. Najwięcej zachorowań pojawia się zimą. Każdego roku na PZP choruje około 4 miliona ludzi. 1osoba na 5 chorych wymaga leczenia szpitalnego.

Szpitalne zapalenie płuc
Na szpitalne zapalenie płuc (SZP) mogą zachorować pacjenci leczący się w szpitalu na inna chorobę. W grupie zwiększonego ryzyka są chorzy, których oddychanie wspomagane jest wentylatorem. SZP jest znacznie poważniejsze od PZP ponieważ organizm jest już zaatakowany przez inną chorobę. Ponadto w szpitalu znajduje się o wiele więcej wirusów i bakterii, które są odporne na antybiotyki – leki, którymi leczy się zapalenie płuc.

Zapalenie płuc związane z opieką medyczną
Ten rodzaj choroby spowodowany jest kontaktem ze służbą zdrowia (domy opieki zdrowotnej, centra dializ oraz przychodnie.

Pozostałe rodzaje zapalenia płuc

Zachłystowe zapalenie pluc
Powstaje na skutek przypadkowego dostania się do płuc jedzenia, napoju lub śliny. Występuje zazwyczaj u osób z zaburzeniami naturalnego odruchu gardłowego, do którego doszło na skutek uszkodzenia mózgu, mających trudności z przełykaniem oraz nadużywających alkoholu lub narkotyków.

W jamie płucnej chorych gromadzi się ropa (rozwija się ropień płucny).

Atypowe zapalenie płuc
Ten rodzaj choroby powodują bakterie takie jak Legionella pneumophila, mycoplasma pneumonia i Chlamydophila pneumoniae. Można się nią zarazić od drugiej osoby.

Co powoduje zapalenie płuc?

Przyczyną zapalenia płuc są różne czynniki etiologiczne czyli bakterie, wirusy i grzyby.
Przez większość czasu organizm filtruje z zarazków powietrze, którym oddychamy, co chroni płuca przed zakażeniem. Bywa jednak, że bakteria, wirus albo grzyb dostanie się do płuc i wywoła infekcję. Zdarza się to najczęściej w przypadku, kiedy:

System odpornościowy jest osłabiony

Zarazek jest groźny

Organizm nie jest w stanie filtrować powietrze z zarazków

Usta i drogi oddechowe są narażone na kontakt z zarazkami podczas wdychania powietrza przez nos i usta. System odpornościowy, kształt nosa i gardła, zdolność odkaszliwania oraz rzęski (cienkie wypustki cytoplazmatyczne) zapobiegają przedostawaniu się wirusów, bakterii i grzybów do płuc.

Kaszlenie jest na przykład sposobem na powstrzymanie zarazków przed dostaniem się do płuc. Zdolność odkaszliwania jest zaburzona u ludzi, którzy mieli udar lub są pod wpływem działania środków uspokajających. To znaczy, że zarazki nie są usuwane podczas kaszlenia. Pozostają one w drogach oddechowych.

Kiedy wirusy, bakterie lub grzyby zaatakują płuca, system odpornościowy reaguje. Wysyła on różne komórki, które atakują zarazki. Komórki te podrażniają pęcherzyki płucne, do których wdaje się stan zapalny i które następnie wypełniają się płynem lub ropą. To przyczynia się do powstania objawów zapalenia płuc.

Bakterie
Bakterie to najczęstsza przyczyna zapalenia płuc u dorosłych. U niektórych, zwłaszcza u osób starszych i inwalidów bakteryjne zapalenie płuc jest powikłaniem grypy, a nawet przeziębienia

Setki różnych rodzajów bakterii powoduje tą chorobę. Bakteryjne zapalenie płuc może rozwinąć się samo lub powstać na skutek powikłania po grypie lub przeziębieniu. Stan zapalny obejmuje zazwyczaj jeden płat/obszar płuc – płatowe zapalenie płuc.

Najczęstszą przyczyną są bakterie treptococcus pneumonia lub pneumococcus.

Inną odmianą bakteryjnego zapalenia płuc jest atypowe zapalenie płuc wywołane, do którego zaliczają się:

Legioneloza zwana „chorobą legionistów”. Ten rodzaj zapalenia płuc spowodował wiele groźnych epidemii, które wybuchały w wyniku kontaktu z bakteriami żyjącymi w chłodniach kominowych, brodzikach i fontannach.

Mikoplazmatyczne zapalenie płuc. Ta odmiana zapalenia płuc dotyczy głównie osób przed 40 rokiem życia. Podatni na nią są szczególnie ludzie żyjący lub pracujący w dużych skupiskach ludności (szkoła, schroniska lub więzienia). Choroba przybiera zazwyczaj łągodną postać. Bez trudu można ją wyleczyć antybiotykami. W niektórych przypadkach może być groźna. Towarzyszy jej wtedy wysypka i hemoliza (niszczenie czerwonych ciałek krwi).

Chlamydiowe zapalenie płuc. Ten rodzaj choroby ma postać łagodną. Zapadają na nią najczęściej ludzie w wieku od 65 do 79 lat.

Wirusy
Wirusy oddechowe przyczyniają się do jednej trzeciej zachorowań na zapalenie płuc każdego roku. Są one najczęstszą przyczyną choroby u dzieci przed 5 rokiem życia.

Większość zachorowań ma postać łagodną. Chorzy zaczynają czuć się lepiej już po 1-3 dniach zazwyczaj bez jakiejkolwiek kuracji. Niektóre przypadki są bardziej poważne i wymagane jest leczenie szpitalne.

Chory na wirusowe zapalenie płuc może również złapać bakteryjną odmianę tej choroby.

Wirus grypy jest najczęstszą przyczyną wirusowego zapalenia płuc u dorosłych. Inne wirusy powodujące chorobę to wirus RSV, rinowirus, wirus opryszczki pospolitej i SARS (zespół ostrej ciężkiej niewydolnośći oddechowej).

Grzyby
Zapalenie płuc mogą wywoływać 3 grupy grzybów występujących w glebie, które powodują kokcydioidomikozę (głównie w Południowej Kalifornii i na południowo-zachodnich obszarach USA), histoplazmozę (stan Ohio oraz dolina rzeki Mississipi) oraz grzyb cryptococcus. Większość ludzi narażonych na kontakt z tymi grzybami nie zapada na chorobę. Jednak ci, którzy zachorują muszą poddać się leczeniu.

Poważne infekcje grzybicze są bardzo częste u osób, których układ odpornościowy został osłabiony np. przez wirus HIV lub AIDS.

Choroba peumocystis jirovecii, dawniej pneumocystis carinii, uważana jest często za grzybicze zapalenie płuc. Jednak w jej przypadku nie stosuje się leków antygrzybiczych. Zapadają na nią osoby, które:

Są chore na AIDS, mają wirusa HIV lub raka

Są po przeszczepie organu lub szpiku kostnego

Przyjmują leki, które wpływają na system odpornościowy

Jakie są oznaki I objawy zapalenia płuc?

Choroba jak i jej objawy różnią się w zależności od tego czy zapalenie przybiera postać łagodną czy poważną. Wpływ na to mają między innymi rodzaj czynnika etiologicznego (wirus/bakteria), wiek oraz ogólny stan zdrowia.

Udaj się do lekarza jeśli:

Masz wysoką gorączkę

Masz dreszcze

Odkrztuszasz flegmą co nie poprawia lecz pogarsza twój stan

Miewasz duszności podczas zwykłych codziennych obowiązków

Odczuwasz ból w klatce piersiowej podczas kaszlenia lub oddychania

Źle się czujesz po przebytej grypie lub przeziębieniu

Chorzy na zapalenie płuc miewają również inne objawy – nudności, wymioty czy biegunkę.

Objawy bywają różne. Noworodki, na przykład, nie muszą mieć żadnych oznak, albo mogą wymiotować, mieć gorączkę lub kaszel, stać się niespokojne, zmęczone czy stracić energię.

Powikłania zapalenia płuc
Bardzo często chorzy na zapalenie płuc powracają całkowicie do zdrowia i nie mają żadnych powikłań. U niektórych jednak, zwłaszcza tych, którzy znajdują się w grupie ryzyka, stwierdza się powikłania takie jak:

Bakteriemia. Powikłanie, w przypadku którego infekcja atakuje krwioobieg, a stamtąd przedostaje się do innych organów (nawet do mózgu).

Ropień płuc. Powstaje na skutek gromadzenia się ropy w jamie płucnej. Leczy się go antybiotykami. W niektórych przypadkach musi zostać usunięty chirurgicznie.

Wysięk opłucnowy. Zapalenie płuc może spowodować gromadzenie się płynu w przestrzeni pomiędzy płucami a ścianą klatki piersiowej. Do płynu może wdać się zakażenie powodując ropniaka. Jeśli tak się stanie, płyn usuwany jest chirurgicznie lub poprzez dren.

Jak leczyć zapalenie płuc?

Leczenie zależy od rodzaju oraz postaci choroby. Większość chorych na pozaszpitalne zapalenie płuc (najczęstsze) leczy się w warunkach domowych. Celem kuracji jest wyleczenie infekcji oraz niedopuszczenie do powikłań.

Leczenie
Ważne jest, aby stosować się do zaleceń, przyjmować lekarstwa oraz być pod stałą opieką lekarską. Zapytaj lekarza, kiedy należy zaplanować kontynuację leczenia. Aby upewnić się, że choroba minęła zaleci on wykonanie rentgena klatki piersiowej.

Po kilku dniach lub tygodniach chory powinien czuć się lepiej. Jednak jeszcze przez miesiąc może utrzymywać się zmęczenie. Pacjenci leczeni w szpitalu potrzebują około 3 tygodni zanim powrócą do całkowitej formy.

Bakteryjne zapalenie płuc
Bakteryjne zapalenie płuc jest leczone antybiotykami, które przepisuje lekarz. Należy stosować się do jego zaleceń. Chory może czuć poprawę przed zakończeniem kuracji. Mimo to, powinien wybrać lekarstwa do końca. Inaczej choroba może wrócić.

Większość ludzi zaczyna czuć się lepiej po 1-3 dniach kuracji antybiotykowej. Objawy takie jak kaszel czy gorączka powoli ustępują.

Wirusowe zapalenie płuc
Antybiotyków nie podaje się w przypadku wirusowego zapalenia płuc. Lekarz przepisuje natomiast leki przeciwwirusowe. Stan chorego ulega poprawie zazwyczaj po 1-3 dniach.

Leczenie poważnych objawów
Chorzy powinni być leczeni w szpitalu, kiedy:

Objawy są poważne

Istnieje ryzyko powikłań na skutek innych chorób

Tlen będzie dostarczany do organizmu w sytuacji, gdy jego poziom we krwi będzie niski. U chorych na bakteryjną odmianę choroby antybiotyki są podawane za pomocą infuzji dożylnej.

Jak zapobiec zapaleniu płuc?

Zapalenie płuc to poważna choroba, która może zagrażać życiu. Jeśli jesteś w grupie ryzyka podejmij odpowiednie kroki, aby zapobiec infekcji.

Szczepionki
Szczepionki mogą zapobiec pneumokokowemu zapaleniu płuc oraz grypie. Nie są jednak w stanie uchronić przed wszystkimi infekcjami. Jednak w porównaniu z osobami, które się nie zaszczepiły, osoby zaszczepione:

Łagodniej przechodzą infekcję

Chorują krócej

Mają mniej poważne powikłania

Szczepionki przeciwko pneumokokowemu zapaleniu płuc
Szczepionka jest stosowana, aby zapobiec chorobie. U większości ludzi, wystarczy jedna dawka na 5 lat. Sczepienie zaleca się głównie:

Osobom po 65 roku życia.

Osobom cierpiącym na przewlekłe lub długoterminowe choroby oraz o słabej odporności (chorzy na raka lub AIDS, nosiciele wirusa HIV lub osoby z usuniętą śledzioną).

Rdzenni mieszkańcy Alaski oraz niektóre populacje Indian.

Dzieci do 2 lat lub pomiędzy 2 a 5 rokiem życia, którymi codziennie opiekują się opiekunowie.

Szczepionka przeciwko grypie
Szczepionka, która pomaga zapobiec grypie działa przez 1 rok. Zazwyczaj pacjenci szczepieni są w październiku lub listopadzie, zanim rozpocznie się sezon zachorowań.
Zapalenie płuc może być powikłaniem grypy, dlatego szczepionka przeciwko grypie może przed nim uchronić.

Szczepionka przeciwko Hib
Haemophilus influenzae typu B (Hib) to rodzaj bakterii, która powoduje zapalenie płuc oraz zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Aby zapobiec infekcji szczepionkę podaje się dzieciom poniżej 5 roku życia. Często szczepi się również noworodki w 2 miesiącu życia.

Powyższy artykuł został napisany na podstawie publikacji udostępnionej przez National Heart Lung and Blood Institute – instytutu zajmującego się sprawami związanymi z sercem, płucami i układem krwionośnym.

Pełna wersja publikacji w języku angielskim jest dostępna pod adresem:
http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/pnu/pnu_whatis.html

Podczas ataku kaszlu chorzy na zapalenie oskrzeli często wymiotują śluzem. Śluz to lepka wydzielina produkowana przez wyściółkę (błonę śluzową) oskrzeli. Chorobie towarzyszą zwykle charczenie (świszczący lub piszczący dźwięk podczas oddychania), ból lub uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej, stan podgorączkowy i duszności.

Ostre zapalenie oskrzeli
Przyczyną ostrego zapalenia oskrzeli są infekcje lub inne czynniki podrażniające płuca. Chorobę wywołują również wirusy grypy i przeziębienia. Są one przenoszone drogą kropelkową (rozpylane do otaczającego powietrza w czasie kaszlu) lub poprzez kontakt fizyczny (np. nieumyte ręce). Ostry stan zapalny może zostać spowodowany także zakażeniem bakteryjnym.

Ostre zapalenie oskrzeli trwa około 10 dni. Towarzyszący chorobie kaszel może jeszcze utrzymywać się kilka tygodni po przebytej infekcji.

Określone czynniki zwiększają ryzyko rozwoju ostrego zapalenia oskrzeli – dym tytoniowy (w tym bierne palenie), zanieczyszczone powietrze, kurz i spaliny. Unikanie kontaktu z substancjami drażniącymi płuca minimalizuje ryzyko zachorowania.

W większości przypadków choroba mija po kilku dniach. Jeśli więc podejrzewasz u siebie ostre zapalenie oskrzeli udaj się do lekarza. Będzie on chciał wykluczyć inną poważniejszą chorobę wymagającą opieki lekarskiej.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli
Przewlekłe zapalenie oskrzeli to utrzymujący się poważny stan zapalny powstający na skutek ciągłego podrażniania oskrzeli.

Zapalenie oskrzeli przechodzi w fazę “przewlekłą”, kiedy chorzy odkrztuszają śluzem przez przynajmniej 3 miesiące w roku lub dwa lata z rzędu (bez żadnej innej widocznej przyczyny). Główną przyczyną choroby jest palenie papierosów. Wirusy i bakterie z łatwością zakażają podrażnione oskrzela. Wtedy stan chorego pogarsza się, a choroba utrzymuje się dłużej. W konsekwencji, cierpiący na przewlekłe zapalenie oskrzeli mogą narzekać na okresowe stany nasilania się objawów.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli to poważna długoterminowa choroba. Wczesna diagnoza i leczenie w połączeniu z rzuceniem palenia papierosów i unikaniem wdychania dymu może pomóc w jej zwalczeniu. Szansa na całkowite wyleczenie jest mała u chorych cierpiących na poważne przewlekłe zapalenie oskrzeli.

Co wywołuje zapalenie oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli
Przyczyną ostrego zapalenia oskrzeli są infekcje lub inne czynniki podrażniające płuca. Chorobę wywołują również wirusy grypy i przeziębienia. Są one przenoszone drogą kropelkową (rozpylane do otaczającego powietrza w czasie kaszlu) lub poprzez kontakt fizyczny (np. nieumyte ręce). Ostry stan zapalny może zostać spowodowany także zakażeniem bakteryjnym.

Określone substancje mogą podrażniać płuca i drogi oddechowe oraz zwiększać ryzyko rozwoju ostrego zapalenia oskrzeli – wdychanie lub bycie wystawionym na działanie dymu papierosowego, zanieczyszczenie powietrza, pyły, opary lub spaliny. Substancje te mogą również nasilać objawy choroby.

Przyczyną ostrego zapalenia oskrzeli może być również narażenie na kontakt z emisją pyłów lub oparów na przykład po wybuchu lub pożarze.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli
Przyczyną przewlekłego zapalenia oskrzeli jest wielokrotne oddychanie w oparach dymu co podrażnia i uszkadza płuca oraz tkanki dróg oddechowych. Najbardziej do rozwoju choroby przyczynia się jednak palenie papierosów.
Oddychanie w zanieczyszczonym powietrzu lub oparach dymu i spalin pochodzących ze środowiska lub miejsca pracy również prowadzi do zachorowania.

Chorzy na przewlekłe zapalenie oskrzeli cierpią na okresowe stany nasilania się objawów, w czasie których może rozwinąć się również ostre wirusowe lub bakteryjne zapalenie oskrzeli.

Jakie są oznaki i objawy zapalenia oskrzeli?

Ostre zapalenie oskrzeli
Ostre zapalenie oskrzeli jest najczęściej powikłaniem przeziębienia lub grypy. Do ich objawów zalicza się ból gardła, zmęczenie, gorączka, bole ciała, zatkany nos lub cieknący katar, wymioty i biegunka.

Głównym objawem ostrego zapalenia oskrzeli jest kaszel, któremu towarzyszy przezroczysty śluz (lepka substancja). Jeśli wydzielina jest zabarwienia żółtego lub zielonego może to oznaczać, że rozwinęło się zakażenie bakteryjne. Nawet jeśli infekcja zostanie zażegnana, suchy kaszel może utrzymywać się jeszcze kilka dni lub tygodni.

Inne objawy ostrego zapalenia oskrzeli to charczenie (świszczący lub piszczący dźwięk podczas oddychania), stan podgorączkowy, ból lub ucisk w klatce piersiowej.

Ostre zapalenie oskrzeli staje się poważne, gdy pojawiają się duszności zwłaszcza po wysiłku fizycznym.

Przewlekłe zapalenie oskrzeli
Kaszel, charczenie i uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej no oznaki i objawy przewlekłego zapalenia oskrzeli. Odkrztuszaniu może towarzyszyć wydzielanie dużej ilości śluzu. Ten typ kaszlu to inaczej „kaszel palacza”.

Jak leczyć zapalenie oskrzeli?

Główne cele w walce z ostrym i przewlekłym zapaleniem oskrzeli to uśmierzanie objawów i eliminowanie trudności w oddychaniu.

W przypadku ostrego zapalenia oskrzeli lekarz zaleca odpoczynek, picie dużej ilości płynów oraz zażywanie aspiryny (w przypadku dorosłych) lub paracetamolu – leków mających na celu obniżenie gorączki.

Antybiotyki nie są stosowane w walce z ostrym zapaleniem oskrzeli ponieważ nie działają one na wirusy – główną przyczynę choroby. Jeśli stan zapalny wywołany jest przez bakterie, lekarz może przepisać kurację antybiotykową.

Nawilżacze powietrza mogą pomóc w rozluźnieniu śluzu. Przynoszą również ulgę w oddychaniu. Aby zlikwidować charczenie i rozszerzyć drogi oddechowe podaje się leki wziewne bezpośrednio do płuc za pomocą inhalatora.

Lekarz może również przepisać leki mające na celu przyniesienie ulgi lub wyeliminowanie kaszlu oraz wyleczenie stanu zapalnego dróg oddechowych (zwłaszcza gdy utrzymuje się kaszel).

Aby zmniejszyć ryzyko zachorowania lekarz może zalecić szczepionkę przeciwko grypie i/lub zapaleniu płuc (jeśli pacjent ma 60 lat lub powyżej).

Chorym na przewlekłe zapalenie oskrzeli, u których zdiagnozowano przewlekłą obturacyjną chorobę płuc podaje się także leki, które pomagają w poszerzaniu i oczyszczaniu dróg oddechowych ze śluzu. Są to leki rozszerzające oskrzela (bronchodilatory) podawane drogą wziewną lub sterydy przyjmowane w postaci tabletek lub wziewnie.

Tlenoterapia jest często niezbędnym elementem leczenia, która ma na celu zwalczyć trudności w oddychaniu, a także dostarczyć dostateczną ilość tlenu do organizmu.

Najlepszym sposobem w walce z ostrym i przewlekłym zapaleniem oskrzeli jest wyeliminowanie źródła, które podrażnia i uszkadza płuca. Palacze powinni więc zrezygnować z palenia papierosów. Jest wiele różnych programów i produktów, które pomagają w rzuceniu nałogu. Informacji można zasięgnąć u lekarza. Zaleca się również unikanie biernego palenia jak i miejsc, w których łatwo o kontakt z pyłami, spalinami, oparami oraz substancjami powodującymi zanieczyszczenie powietrza.

Jak zapobiegać zapaleniu oskrzeli?

Nie zawsze można zapobiec ostremu lub przewlekłemu zapaleniu płuc, jednak zawsze można powziąć kroki, aby zminimalizować ryzyko zachorowania. Dlatego ważne jest rzucenie palenia lub nie popadanie w ten nałóg. Unikanie kontaktu z innymi substancjami podrażniającymi płuca – dym z papierosa, opary, zanieczyszczenie powietrza oraz pył – jest równie istotne. Na przykład można zakładać maskę na usta i nos podczas malowania, używania preparatów do usuwania lakieru lub innych substancji produkujących opary. Jednak najważniejszym krokiem mającym na celu ochronę płuc jest zaprzestanie palenia papierosów.

Aby zmniejszyć ryzyko kontaktu z zarazkami i bakteriami zaleca się częste mycie rąk. Każdego roku należy szczepić się przeciwko grypie, zwłaszcza gdy ma się problemy z płucami. Osobom w wieku 60 lat lub powyżej lekarze doradzają szczepienia przeciwko zapaleniu płuc.

Powyższy artykuł został napisany na podstawie publikacji udostępnionej przez National Heart Lung and Blood Institute – instytutu zajmującego się sprawami związanymi z sercem, płucami i układem krwionośnym.

Pełna wersja publikacji w języku angielskim jest dostępna pod adresem:
http://www.nhlbi.nih.gov/health/dci/Diseases/brnchi/brnchi_whatis.html

Sery kozie znajdują w Polsce coraz więcej konsumentów. Są to ludzie, którzy nie boją się spróbować czegoś nowego, ciekawego, albo zmusza ich do tego alergia, czy dbałość o zdrowie.

Zainteresowanie produktami kozimi jest w naszym kraju stanowczo mniejsze niż w krajach Europy Zachodniej. Sery kozie, to można by powiedzieć „nowe produkty’” na naszym rynku.

Niewiele osób próbowało pić kozie mleko. Dążenie do zdrowego sposobu odżywiania spowodowało wzrost zainteresowania mlekiem kozim, uznawanym za surowiec o dużych walorach odżywczych. W porównaniu z mlekiem nie fermentowanym, kozie mleko acidofilne ma ok. 1/3 mniej laktozy, może być źródłem cennych dla organizmu człowieka bakterii.

Tak więc osoby które, np. z powodu alergii nie tolerują mleka krowiego, mogą spróbować zdrowego i łatwiej przyswajalnego, dietetycznego mleka koziego.

Koza to zwierzę niewiele wymagające od życia. Nie jest tajemnicą, że kozi jadłospis składać się może nawet z kolczastych ostów, które niemniej mogą stać się dla niej głównym dostawcą witamin, białka i mikroelementów.

Mleko kozy uzyskane z takiego pospolitego pokarmu może być znakomitym lekiem na wszelkie choroby płuc, nie wyłączając gruźlicy. Dzisiejsze produkty kozie to bynajmniej nietani rarytas jednak mają one zbawienny wpływ na nasz organizm.
Kozie mleko jest lekkostrawne i bardzo bogate w białko. Ma apetyczną, lekko żółtą barwę i korzenny, nieco słony smak. Idealnie nadaje się do wyrobu serów, ponieważ kuleczki tłuszczu są mniejsze niż w mleku krowim. Zawiera też więcej soli mineralnych, głównie wapnia, fosforu, potasu i chloru. Żółty kolor nadaje mu karoten. Najcenniejszą właściwością mleka i serów kozich jest białko, które nie wywołuje alergii nawet u osób uczulonych na białko mleka krowiego czy jajek.

Mleko kozie jest znacznie częściej polecane do spożycia przez lekarzy i dietetyków niż mleko krowie. Ma ono nie tylko właściwości odżywcze, ale również lecznicze. Odżywianie się ludzi dorosłych, zdrowych i rekonwalescentów mlekiem kozim wywiera korzystny wpływ na ich organizm. Zawiera ono procentowo mniej tłuszczu, a więcej białka i witamin w porównaniu do mleka krowiego. Dlatego też wyroby powstałe na bazie mleka koziego, w tym ser kozi, są mniej tłuste, bogatsze w wysokoprocentowe białko, witaminy i sole mineralne.

Produkty kozie zalecane są osobom cierpiącym na skazę białkową, choroby układu krążenia i nadciśnienie tętnicze, a także dzieciom i alergikom, gdyż nie wywołują uczuleń. Jego dobroczynne działanie cenione jest także w chorobie wrzodowej, astmie, gruźlicy a nawet przy nowotworach. Podnosi ono skuteczność leczenia, a także korzystnie wpływa na wzrost odporności organizmu. Codzienne spożywanie koziego mleka oraz jego przetworów zmniejsza ryzyko zapadania na choroby układu oddechowego i pokarmowego. Dlatego warto włączyć je do codziennego jadłospisu. Znacznie łatwiej jest przecież zapobiegać niż leczyć.

Mleko kozie jest przez dzieci trawione szybciej i dokładniej niż mleko krowie. Mackenzi (1967) pisze, że według najnowszych badań przeprowadzonych na dzieciach z astmą ustalono, że 90% spośród nich zostało wyleczonych w wyniku spożywania, przez 6 tygodni, wyłącznie mleka koziego, którym zastąpiono, wcześniej podawane, mleko krowie. Wielu pacjentów wykazujących uczulenie na mleko krowie, może spodziewać się korzystnych zmian po zastąpieniu w swojej diecie mleka krowiego mlekiem kozim.

Podstawowym składnikiem serów jest białko stanowiące ponad 20% masy serów

BIAŁKO mleka koziego nie zawiera głównych frakcji globulin występujących w mleku krowim i działających alergogennie na organizm ludzki. Struktura i skład białka mleka koziego są korzystniejsze dla organizmu ludzkiego. Białko mleka koziego ma wysoką wartość biologiczną, zawiera wszystkie niezbędne dla człowieka aminokwasy. Mleko kozie zawiera kazeiny w postaci zbliżonej do mleka kobiecego.

Cechą wyróżniająca produkty kozie jest to, że kuleczki tłuszczu koziego są mniejsze niż innych tłuszczów mlecznych, dzięki czemu jest on lepiej zemulgowany, a to powoduje, że wraz z łatwo strawnymi aminokwasami jest on dla nas łatwiejszy w trawieniu i wchłanianiu.

W swoim składzie sery kozie mają także egzogenne kwasy tłuszczowe, witaminy (A, B1, B2 i PP) oraz szczególnie ważny dla młodych kobiet kwas foliowy. Ze względu na wspomniane zalety sery kozie poleca się osobom cierpiącym m.in. na choroby układu krążenia lub nadciśnienie tętnicze.

Oprócz wody, białka, tłuszczu i soli mineralnych sery kozie zawierają witaminy A, D i E, których ilość zależy od zawartego w serze tłuszczu, oraz witaminy B i C – zależnie od zawartości serwatki.

Tłuszcz w mleku kozim ma postać drobnych i jednorodnych drobin (odwrotnie jak w mleku krowim), dzięki czemu jest ono łatwo trawione i przyswajalne w jelicie cienkim człowieka. Powoduje to, że mleko kozie jest naturalnie homogenizowane, łatwo strawne i dietetyczne. A to powoduje, iż mleko kozie obniża poziom cholesterolu.

Sery, jako jedyne wśród produktów spożywczych, są najbogatszym źródłem wapnia. Spożycie 10 dkg pełnotłustego sera koziego w pełni pokrywa dzienne zapotrzebowanie człowieka na ten składnik.

Sery kozie zalicza się do grupy produktów spożywczych o wysokiej wartości odżywczej. Ich wartość odżywcza polega nie tylko na zawartości wysokowartościowych składników pokarmowych, lecz także na bardzo wysokiej ich przyswajalności przez organizm ludzki.

Białka serów kozich zawierają wszystkie niezbędne dla organizmu aminokwasy (leucyna, izoleucyna, lizyna, treonina, metionina, fenyloalanina, tryptofan, walina ),których organizm nie może wytworzyć, lecz pobiera z pożywienia. Są to więc produkty pełnowartościowe. Białka w serze kozim są szczególnie łatwo przyswajalne przez organizm. Na dzienne zapotrzebowanie białka wystarczy spożycie ok. 10 dkg sera.

Zalety koziego mleka oraz przetworów z takiego mleka nie sposób policzyć. Właściwości zdrowotne mleka są udowodnione i wykorzystywane w medycynie (m. innymi jak już wspomniałam przy alergiach). Tak, więc nie dość, że zdrowo to i smacznie. Systematyczne spożywanie serów z mleka koziego wzmacnia organizm człowieka, czyni go odpornym na stres i choroby, zwiększa libido i witalność, zapobiega osteoporozie, korzystnie działa na układ nerwowy, wzmacnia pamięć i wspomaga proces uczenia się.

Szereg lekarzy przepisuje mleko kozie jako naturalny środek pomagający w wielu stanach chorobowych oraz jako środek profilaktyczny.

Podsumowując mleko kozie jest doskonałym substytutem mleka krowiego, zwłaszcza w przypadkach złego wchłaniania, zaburzeń trawienia (również kolek niemowlęcych), zespołu nietolerancji białek mleka krowiego, alergii pokarmowych, zwłaszcza żołądka i dwunastnicy. Mleko kozie jest również stosowane we wszelkich stanach chorobowych (np. astma, a nawet wczesne stadia raka) i osłabieniu organizmu. Białko mleka koziego ma wysoka wartość biologiczną, zawiera wszystkie, niezbędne dla człowieka, aminokwasy. Zawiera kazeiny w postaci zbliżonej do mleka kobiecego. Jak już wspomniałam tłuszcz w mleku kozim ma postać drobnych i jednorodnych drobin (odwrotnie niż w mleku krowim), dzięki czemu jest ono łatwo trawione i przyswajane w jelicie cienkim człowieka. Powoduje to, że mleko kozie jest naturalnie homogenizowane, łatwo strawne i dietetyczne.

W skali całego świata mleko kozie pije więcej ludzi niż pochodzącego od jakiegokolwiek innego zwierzęcia. A na całym świecie jest ponad 4 mln kóz, które przeciętnie produkują ok. 4,8 mln ton mleka. Mleko kozie ma taką samą ilość protein, witaminy C i D jak mleko od krowy. Jednak zawiera ono więcej wit. A oraz witamin z grupy B. Jest także bogatsze w minerały, tj. wapń, potas, magnez, żelazo, fosfor. Ser kozi jest także bardziej lekkostrawny i mniej kaloryczny od swego krowiego odpowiednika.

Choć smak serów kozich jest dość nowy dla polskich konsumentów i nasze podniebienia muszą się jeszcze do niego przyzwyczaić, to Polacy coraz chętniej próbują nowych gatunków serów. Jak również częściej piją mleko kozie.

Wasz Sklep Zdrowa Tradycyjna i Ekologiczna Żywność
ul. Koszykowa 20 Warszawa
www.waszsklep.com.pl

Nie wszyscy wiedzą, że Aronia uważana jest za najzdrowszy owoc jagodowy na świecie – tzw. bombę witaminową… Czy zdajecie sobie sprawę z tego, że Aronia zawiera duże ilości witamin C, B1, B2, B6, E, składników mineralnych, antyutleniaczy i mikroelementów. Jest też jedynym tak doskonałym źródłem witaminy PP. Jej owoce mają także działanie odżywcze i antytoksyczne. Obecność kwasu chloro genowego, który spowalnia absorpcje glukozy, sprawia, że Aronia polecana jest dla diabetyków.

Żyjemy w ciągłym stresie i pośpiechu a stąd krok do wielu chorób serca, nadciśnienia, zawałów… W Pomorskiej Akademii Medycznej, oraz Klinice Kardiologii AM w Warszawie, udowodniono, że wyciąg z Aronii pozwala dość skutecznie regulować nadciśnienie tętnicze, zapobiega odkładaniu się cholesterolu w ściankach tętnic, oraz chroni przed chorobami serca. Spadek ciśnienia notowano zaledwie po sześciu tygodniach terapii u niemal wszystkich badanych osób. Okazuje się, że Aronia zmniejsza stany zapalne drobnych naczyń krwionośnych. Owoce i sok, oraz przetwory z Aronii zapobiegają miażdżycy. Działają przeciwkrwotocznie i uspokajająco. Wiele leków syntetycznych można by, więc zdecydowanie odstawić i nie byłoby konieczności ich przyjmowania, gdyby spożywać Aronię i… zwracać więcej uwagi na swoją dietę.

Aronia jako produkt zdrowotny została odkryta stosunkowo niedawno ale jej właściwości lecznicze potwierdzone są wieloma badaniami. Wszyscy, którzy lubią czerwone wino typu Cabernet powinni wiedzieć, że Aronia ma podobne właściwości do wspomnianego wina. Tyle, że możemy ją pić bez ograniczeń..!I co najważniejsze chroni zdecydowanie organizm przed nowotworami…

Każdy kto żyje w pośpiechu, nie dba o właściwą dietę powinien zdawać sobie sprawę z ryzyka jakie jego styl życia niesie za sobą… Może warto zamiast kolejnego hot-doga czy hamburgera zastanowić się nad zjedzeniem konfitury z Aronii albo wypiciu soku z tego owocu, który łagodzi stany stresowe, uspokaja i wzmacnia organizm.

Największa ilość antyoksydantów i rutyny (rutozyd), zawiera świeżo wyciśnięty sok. Najlepiej jest go zrobić samemu… Ale skąd wziąć owoce Aronii i skąd znaleźć na to czas???

Można kupować gotowe SOKI czy przetwory, lecz taki sok ma już nieco mniejszą wartość prozdrowotną. Żeby terapia Aronią przynosiła pożądany skutek trzeba zadbać o taką postać Aronii, aby procedura przetwarzania zapewniała jak najmniejsze straty witamin i składników leczniczych, na których nam zależy. Oczywiście najlepiej jeśli surowiec pochodzi z plantacji ekologicznych.

Spożywanie tego owocu to same plusy: obecność antocyjanów opóźnia proces starzenia, usprawnia przemianę materii i poprawia gospodarkę tłuszczami, uodparnia skórę na szkodliwe działanie słonecznych promieni UV… Jednym słowem stosowana powinna być w szeroko pojętej profilaktyce wielu chorób, w szczególności tzw. chorób cywilizacyjnych.

Regularne spożywanie poprawia pamięć i procesy uczenia się!
Na zdrowie!

Produkty dostępne Wasz Sklep Zdrowa Tradycyjna i Ekologiczna Żywność ul. Koszykowa 20 Warszawa
www.waszsklep.com.pl

Nadciśnienie tętnicze występuje u ponad połowy osób powyżej 60 r.ż. Większość pacjentów w tej grupie wiekowej ma izolowane nadciśnienie skurczowe. Częstość jego występowania wzrasta z wiekiem, od około 5% u osób w wieku 60 lat do prawie 25% u osób w wieku 80 lat, oraz jest większa u kobiet niż mężczyzn.

Badanie obejmujące 22 000 amerykańskich lekarzy wykazało, że izolowane nadciśnienie skurczowe wiąże się z istotnym zwiększeniem ryzyka udaru i zgonu z powodu zaburzeń układu krążenia. W badaniu Multiple Risk Factor Intervention Trial, obejmującym 300 000 pacjentów kontrolowanych przez 15 lat, stwierdzono, że izolowane nadciśnienie tętnicze jest niezależnym czynnikiem ryzyka rozwoju niewydolności nerek.

Klasyfikacja ciśnienia tętniczego u dorosłych (>= 18 r.ż.) wg JNC VI 1997 i WHO-ISH 1999

W przypadku gdy wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego należą do dwóch różnych kategorii, należy przyjąć kategorię wyższą.

Zmienność ciśnienia tętniczego

Wprowadzenie metody całodobowego pomiaru ciśnienia tętniczego pozwoliło na ocenę dobowego rytmu ciśnienia tętniczego. Najwyższe ciśnienie obserwuje się w godzinach rannych – wieczorem ulega ono obniżeniu – natomiast znaczny spadek ciśnienia obserwuje się w nocy. Teoria „Set Point”, zakłada istnienie dwóch stałych poziomów ciśnienia krwi w okresie czuwania oraz w okresie snu i wokół nich występujących fazowo zmian ciśnienia tętniczego. Głównymi determinantami ciśnienia są więc okres aktywności i czas przebudzenia. Teoria oscylacyjna zakłada, że u każdego człowieka istnieje wewnętrzny dobowy rytm, zależny bardziej od pory dnia niż od przebudzenia i aktywności życiowej.

VI raport Połączonego Komitetu Naukowego Amerykańskiego Narodowego Instytutu Zdrowia zaleca 24-godzinny automatyczny pomiar ciśnienia tętniczego w przypadkach:

1. Podejrzenia nadciśnienia „białego fartucha”.

2. Podejrzenia opornego nadciśnienia tętniczego.

3. Występowania hipotonii u pacjentów leczonych hipotensyjnie.

4. Występowania objawowego nadciśnienia tętniczego (np. guz chromochłonny).

Obserwowano występowanie sezonowych różnic w wysokości ciśnienia tętniczego. Zimą, ciśnienie tętnicze ma tendencje do wyższych wartości niż w okresie lata, które spowodowane są wpływem klimatu i różnicą temperatur środowiska.
Wpływ na zmienność ciśnienia tętniczego mają także czynniki zewnętrzne, przede wszystkim aktywność psychiczna i fizyczna. Stres, aktywność umysłowa, mówienie, powodują wzrost ciśnienia tętniczego, podobnie jak wysiłek fizyczny.

Pomiar ciśnienia tętniczego

Zasady pomiaru ciśnienia tętniczego:

Pacjent w pozycji siedzącej,

Co najmniej 30-minutowa przerwa między paleniem papierosów lub piciem kawy a wykonaniem pomiaru,

5 minutowy odpoczynek przed pomiarem

Błędy pomiaru ciśnienia tętniczego krwi

Błędy pomiaru wynikają z wadliwie działającego manometru, nieprzestrzegania zasad prawidłowego pomiaru lub nieuwzględnienia warunków badania oraz stanu emocjonalnego badanego. Do zawyżenia odczytu prowadzą:

czynniki zależne od pacjenta: nadciśnienie rzekome, efekt białego fartucha, niedowład ramienia z powodu udaru mózgu, mówienie, ból, lęk, picie kawy, palenie papierosów, picie alkoholu;

czynniki zależne od osoby badającej: zbyt wąski lub zbyt nisko założony mankiet, założenie mankietu na rękaw ubrania, zbyt krótki okres wypoczynku przed badaniem, zbyt wolne opróżnianie mankietu, niska temperatura otoczenia.

U pacjentów, którzy powinni mieć wykonany pomiar za pomocą szerokiego mankietu, przeprowadzenie badania z użyciem standardowego mankietu powoduje zawyżenie ciśnienia rozkurczowego o około 6 mmHg.

Przyczyny nadciśnienia tętniczego

U około 95-90% pacjentów z nadciśnieniem tętniczym rozpoznaje się nadciśnienie samoistne. Przyczyna tej postaci nadciśnienia jest złożona i jeszcze nie w pełni poznana – podkreśla się udział genów, środowiska, diety, stresu i stylu życia. W pozostałych 5-10% przypadków możliwe jest ustalenie jednej z wielu przyczyn prowadzących do rozwoju nadciśnienia tętniczego.

Przyczyny wtórnego nadciśnienia tętniczego:

1. Miąższowe choroby nerek:

• - glomerulopatie pierwotne i wtórne,
• - torbielowatość nerek,
• - choroby cewkowo-śródmiąższowe nerek,

2. Choroby naczyń nerkowych:

• - zwężenie jednej lub obu tętnic nerkowych

3. Hormonalnie czynne guzy nadnerczy:

• - guz chromochłonny,
• - zespół Cushinga
• - pierwotny hiperaldosteronizm,

4. Inne przyczyny uwarunkowane hormonalnie:

• - akromegalia,
• - nadczynność i niedoczynność tarczycy,
• - nadczynność przytarczyc,

5. Wady rozwojowe:

• - koarktacja aorty.

Stany zagrożenia życia w przebiegu nadciśnienia tętniczego:

• - encefalopatia nadciśnieniowa,
• - ostra niewydolność lewokomorowa (obrzęk płuc),
• - tętniak rozwarstwiający aorty,
• - rzucawka lub ciężkie nadciśnienie tętnicze związane z ciążą,
• - niestabilna dławica piersiowa lub świeży zawał serca.

Nadciśnienie tętnicze u osób starszych

Nadciśnienie tętnicze u osób starszych może występować pod postacią:

• - Izolowanego nadciśnienia skurczowego
• - Nadciśnienia „białego fartucha”
• - Nadciśnienia rzekomego
• - Niewydolności autonomicznego układu nerwowego prowadzącej do niskich wartości ciśnienia tętniczego w ciągu dnia, a wysokich w nocy.

Ocenia się, że powyżej 65 r.ż. nadciśnienie tętnicze występuje u 30-50% osób, przy czym w 85% jest to nadciśnienie samoistne, a w 15% nadciśnienie wtórne.

Nadciśnienie tętnicze „białego fartucha”

Wzrost ciśnienia krwi w czasie pomiaru wykonanego przez lekarza jest znany od wielu lat i stanowi poważną przeszkodę w uzyskaniu wiarygodnego wyniku. Taka reakcja sytuacyjna, obserwowana u pacjenta przebywającego w gabinecie lekarskim jest określana jako efekt białego fartucha.

Nadciśnienie rzekome

Nadciśnienie rzekome występuje niemal wyłącznie w populacji osób starszych. Jest ono wynikiem zwapnienia i utraty elastyczności naczyń obwodowych, co powoduje fałszywie wysokie odczyty ciśnienia mierzonego za pomocą mankietu. U pacjentów tych nadal można wyczuć tętno na tętnicy promieniowej mimo napompowania mankietu powyżej wartości ciśnienia skurczowego. W nadciśnieniu rzekomym pomiary ciśnienia za pomocą mankietu zaniżają ciśnienie skurczowe i zawyżają ciśnienie rozkurczowe. W przypadkach nadciśnienia rzekomego dokładne oznaczenie wartości ciśnienia umożliwia dopiero pomiar w obrębie palców, bowiem tętniczki w tej okolicy są mniej podatne na procesy miażdżycowe niż tętnice większe, takie jak ramienna. W codziennej praktyce lekarskiej rozpoznanie nadciśnienia rzekomego wymaga więc dużego doświadczenia osoby badającej.

Nadciśnienie tętnicze w ciąży

Nadciśnienie tętnicze występuje u około 5% wszystkich kobiet ciężarnych. Powikłania nadciśnienia tętniczego stanowią najczęstszą przyczynę śmierci matki i płodu.

Do rozpoznania nadciśnienia tętniczego w ciąży upoważniają wartości ciśnienia >= 140/90 mmHg lub też wzrost ciśnienia skurczowego o >= 25 mmHg lub ciśnienia rozkurczowego o >= 15 mmHg w porównaniu do wartości stwierdzanych przed ciążą lub w pierwszym trymestrze ciąży.

Postacie nadciśnienia tętniczego u kobiet w ciąży:

• - przewlekłe nadciśnienie tętnicze,
• - stan przedrzucawkowy i rzucawka ciężarnych,
• - stan przedrzucawkowy u kobiet z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym,
• - przejściowe lub późne nadciśnienie tętnicze w ciąży.

Nadciśnienie tętnicze występujące przed 20 tygodniem ciąży ma charakter pierwotny (tzw. nadciśnienie samoistne) lub wtórny, natomiast po 20 tygodniu ciąży jest indukowane ciążą. U kobiet w stanie przedrzucawkowym stwierdza się oprócz nadciśnienia tętniczego, białkomocz i obrzęki, a w ciężkich postaciach również zaburzenia krzepnięcia krwi oraz upośledzenie czynności wątroby i nerek.

Nadciśnienie tętnicze u dzieci

Nadciśnienie tętnicze u dzieci występuje rzadko (ok. 1%). U dzieci młodszych ma prawie zawsze charakter wtórny, a dopiero po 10 roku życia coraz częściej ujawnia się nadciśnienie pierwotne.

Częstość występowania nadciśnienia tętniczego u dzieci i młodzieży

Badania ciśnienia tętniczego u młodzieży szkolnej wykazały, że u 38,3% dzieci z nadciśnieniem tętniczym jedno z rodziców lub oboje leczą się z powodu nadciśnienia tętniczego.

Alkohol

Liczne, szeroko zakrojone i prawidłowo kontrolowane pod względem epidemiologicznym badania wskazują na związek przyczynowy pomiędzy regularnym piciem alkoholu, podwyższonym ciśnieniem tętniczym krwi i zwiększoną skłonnością do występowania nadciśnienia.

Ogólnie przyjmuje się, że związek między konsumpcją alkoholu nadciśnieniem tętniczym jest statystycznie niezależny od takich czynników jak: wiek, płeć, rasa, stężenie cholesterolu w osoczu, palenie papierosów, picie kawy, spożywanie soli, sprawność fizyczna, osobowość, wykształcenie. Uważa się, że spożycie alkoholu, zwłaszcza w większych dawkach tj. średnio 20-30 gram czystego alkoholu/dobę, jest związane ze wzrostem ciśnienia krwi – skurczowego i rozkurczowego – choć wzrost ciśnienia skurczowego jest większy. Badania amerykańskiego programu Kaiser Permanente Health Screening Survey wykazały, że przy spożyciu alkoholu od 3 drinków/dobę wzwyż następuje wzrost ciśnienia skurczowego od 2 do 4,5 mm Hg.

Przyjmuje się, że jeden drink to około:
360 ml piwa
150 ml wina
45 ml (kieliszek) 40% wódki

Dane z Dietary Guidelines Advisory Committe, Washington, Dept. of Agriculture, 1995.

Problem związku przyczynowego między nadużywaniem alkoholu a nadciśnieniem tętniczyn nabiera szczególnego znaczenia w świetle oceny badaczy amerykańskich, że od 5 do 30% nadciśnienia samoistnego jest przyczynowo związane z nadużywaniem alkoholu. To ważne stwierdzenie uwypukla możliwość leczenia nadciśnienia tętniczego przez eliminowanie czynnika przyczynowego zamiast stosowania wielu leków.

Profilaktyka leczenia nadciśnienia tętniczego

Redukcja masy ciała, zaprzestanie palenia papierosów i picia alkoholu, ograniczenie spożywania soli kuchennej, konsumpcja pokarmów bogatych w potas (pomidory, ziemniaki) i magnez (soja, kukurydza, otręby), odpowiednie ćwiczenia relaksujące z grupy ćwiczeń psychologicznych, wpływających na stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego oraz wysiłek fizyczny stanowią podstawy niefarmakologicznej prewencji i leczenia nadciśnienia tętniczego.

Korzyści z obniżenia masy ciała o 10 kg

• - Zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego o 10%
• - Zmniejszenie cholesterolu LDL o 15%
• - Zwiększenie cholesterolu HDL o 8%
• - Zmniejszenie triglicerydów o 30%

Wysiłek fizyczny

Niezbyt intensywny, ale regularny wysiłek fizyczny umożliwia obniżenie ciśnienia tętniczego u chorych w każdym wieku. Większość osób powyżej 70 r.ż może i powinno wykonywać codziennie ćwiczenia fizyczne, a wynikające z tego korzyści zwykle rekompensują poniesiony trud. Należy zalecać pacjentom ćwiczenia aerobowe o niewielkiej intensywności, takie jak pływanie, jazda na rowerze lub spacer.

Przeciwwskazany jest wysiłek statyczny czyli izometryczny, który prowadzi do wzrostu zarówno ciśnienia skurczowego jak i rozkurczowego. Ciśnienie skurczowe może wzrosnąć bardzo znacznie, nawet do wartości dwukrotnie większej niż ciśnienie wyjściowe. Najbardziej popularne formy „niezdrowego” wysiłku fizycznego: podważanie ciężkich kamieni, kopanie ziemi, grabienie itp.

Do jakich wartości należy obniżać ciśnienie tętnicze?

Nadmierne obniżenie ciśnienia tętniczego może niekorzystnie wpływać na chorobowość i śmiertelność, zwłaszcza u osób ze współistniejącą chorobą niedokrwienną serca. Najmniejsza śmiertelność odpowiada wartościom ciśnienia rozkurczowego w przedziale 79-94 mmHg, tak więc rozsądne wydaje się niedopuszczenie do spadku ciśnienia poniżej wartości 70 mmHg. Dane na temat docelowych wartości skurczowego ciśnienia tętniczego są mniej jednoznaczne, ale z przeprowadzonych badań wynika, że jest mało prawdopodobne, aby obniżenie ciśnienia skurczowego do wartości niższych od 140 mmHg przynosiło korzyść.

Badanie HOT – Hypertension Optimal Treatment

Badanie HOT obejmowało średnią 3,8-letnią obserwację (3,3 do 4,9) 18 790 pacjentów z nadciśnieniem w 26 krajach (71 051 pacjentów, 1904 badaczy, często lekarzy ogólnych). Miało na celu określenie optymalnego progu ciśnienia rozkurczowego, który należy osiągnąć w celu osiągnięcia maksymalnego zmniejszenia epizodów sercowo-naczyniowych.

Wyniki HOT

Skuteczne obniżenie ciśnienia tętniczego wiązało się z mniejszą częstością występowania epizodów sercowo-naczyniowych.

Największą redukcję epizodów sercowo-naczyniowych uzyskano przy ciśnieniu rozkurczowym obniżonym do optymalnego poziomu 82,6 mmHg.

Największą redukcję epizodów sercowo-naczyniowych uzyskano przy ciśnieniu skurczowym obniżonym do optymalnego poziomu 138,5 mmHg.

Dalsze obniżenie ciśnienia tętniczego nie polepszało wyników.

Siedem zasad odżywiania w nadciśnieniu tętniczym:

1. Unikaj widocznego tłuszczu

• - Usuwaj tłuszcz z mięsa, skórę z kurczaka przed przyrządzeniem
• - Margarynę rozsmarowuj bardzo cienko
• - Używaj do smażenia niewielkiej ilości tłuszczów roślinnych

2. Unikaj niewidocznego tłuszczu

• - Pij mleko odtłuszczone
• - Spożywaj tylko chude sery
• - Unikaj tłustych produktów: wędlin, salami, mielonek, pasztetów

3. Unikaj cukrów prostych i soli – zastąp sól innymi przyprawami: pieprzem i przyprawami korzennymi.

4. Jedz dużo owoców i warzyw, zwłaszcza świeżych, bogatych w potas. Warzywa bogate w potas to: pomidory, ziemniaki, fasola, groch czy szpinak.

5. Używaj pieczywo pełnoziarniste lub chrupkie, płatki kukurydziane, kasze.

6. Spożywaj odpowiednią ilość białka. Zamień częściowo mięso na rośliny strączkowe (fasola, groch, soja), które są cennym źródłem białka i błonnika.

7. Ogranicz spożycie alkoholu.

Ilość tłuszczów (g) i cholesterolu (mg) w 100 g produktu

Warzywa i owoce zawierają substancje profilaktyczne, które wpływają na poprawę stanu zdrowia m.in. w chorobach sercowo-naczyniowych.

Należą do nich antyutleniacze, fitoestrogeny, związki siarkowe i karotenoidy, makro i mikroelementy oraz stenole, głównie sitosterol i camposterol, które obniżają poziom cholesterolu w krwi.

Budowa chemiczna steroli roślinnych jest wprawdzie zbliżona do cholesterolu ale istniejące różnice powodują, że nie tylko nie wchłaniają się w przewodzie pokarmowym ale także hamują absorbcję cholesterolu w jelicie na zasadzie szybszej inkorporacji do miceli.

Typowa dieta zachodnioeuropejska zawiera 150-350 mg steroli dziennie. Głównym źródłem steroli są oleje roślinne, orzechy, owoce i jarzyny.

Sól kuchenna

Dane epidemiologiczne wskazują na związek między spożyciem sodu i występowaniem nadciśnienia tętniczego. W pewnych grupach etnicznych, które spożywają bardzo małe ilości sodu, ciśnienie tętnicze nie podwyższa się z wiekiem i nie występuje nadciśnienie tętnicze. W badaniach „Intersalt”, obejmujących 52 ośrodki na całym świecie, wykazano zależność pomiędzy dobowym wydalaniem sodu z moczem (co było miarą spożycia soli kuchennej) i wartościami ciśnienia tętniczego.

Jedna z najbardziej akceptowanych metod niefarmakologicznego leczenia nadciśnienia tętniczego polega na zmniejszeniu zawartości soli kuchennej w spożywanych pokarmach. Próby kliniczne obejmujące osoby ze wszystkich grup wiekowych dowiodły, że ograniczenie spożycia soli (różnego stopnia) powodowało obniżenie ciśnienia tętniczego o 3-5 mmHg. Umiarkowane ograniczenie spożycia soli można osiągnąć poprzez unikanie potraw słonych, a także niedodawanie soli podczas gotowania bądź przy stole.

Dzienne spożycie soli nie powinno przekraczać 100 mmol, czyli około 6 g chlorku sodu. Należy odradzać chorym solenie podczas gotowania, dosalanie w czasie konsumpcji posiłków oraz spożywanie potraw szczególnie słonych (np. dań typu fast food, niektórych wędlin i zup z proszku). Godne polecenia jest niskosolne pieczywo i inne przetwory zbożowe. Nawet w optymalnych warunkach próba zmniejszenia spożycia soli nie jest łatwa. Wielu chorych ma duże trudności ze zmianą swojej diety.

Kwas foliowy

Mało znane są związki niedoboru kwasu foliowego z rozwojem miażdżycy. Jedna z teorii powstawania miażdżycy, teoria homocysteinowa zakłada, że jej przyczyną jest podwyższone stężenie homocysteiny w krwi. Homocysteina jest aminokwasem siarkowym, który nie występuje w pokarmach i nie jest wbudowywany w cząsteczki białek. Powstaje ona w toku przemian egzogennej metioniny i uznawana jest za nielipidowy czynnik ryzyka miażdżycy. Wartości stężeń tego aminokwasu w osoczu na czczo dla populacji zdrowej wynoszą od 5 do 14 μmol/l. Nadmiar homocysteiny uszkadza śródbłonek naczyniowy i w ten sposób powoduje rozwój miażdżycy. Ponieważ kwas foliowy obniża stężenie homocysteiny w krwi to u części pacjentów chorujących na nadciśnienie, zawały serca czy udary mózgowe z podwyższonym stężeniem homocysteiny w krwi należy podawać ten związek.

Kwas foliowy występuje prawie we wszystkich produktach żywnościowych. Duże jego ilości znajdują się w drożdżach, surowych zielonych jarzynach, niektórych owocach. Badania epidemiologiczne obejmujące ponad 80 tys. kobiet amerykańskich wykazały, że spożycie dużych ilości kwasu foliowego znacząco zmniejszyły względne ryzyko występowania choroby wieńcowej serca.

Zawartość kwasu foliowego w mikrogramach na 100 g produktu

Piśmiennictwo pozycje podstawowe

Moszczyński Paulin
www.lider.szs.pl

Wszystkie typy włókien mięśniowych są wrażliwe na działanie insuliny jakkolwiek włókna czerwone mają większą liczbę receptorów insulinowych i transporterów glukozy (GLUT4) niż włókna białe. Zużycie glukozy w mięśniach czerwonych jest szczególnie zależne od insuliny, dlatego też w czasie treningu fizycznego dochodzi do wyraźnego wzrostu liczby transporterów glukozy – GLUT4.

U ludzi wysiłek fizyczny powoduje stymulację transportu glukozy w mięśniach szkieletowych. Stwierdzono sumujący się wpływ insuliny i wysiłku fizycznego na ten transport.

Sumowanie się efektów działania insuliny i skurczu na transport glukozy w mięśniach szkieletowych ssaków, sugeruje obecność w komórkach mięśniowych więcej niż jednego zbiornika magazynującego GLUT4. Prawdopodobnie istnieją odrębne wewnątrzkomórkowe zbiorniki wrażliwe na insulinę i na skurcz.

W mięśniach szkieletowych u ludzi bezpośredni wpływ ćwiczeń na mięśniowy transport glukozy jest stosunkowo krótkotrwały (2-4 h) jednak wzrost wrażliwości na aktywację transportu glukozy przez insulinę był obserwowany jeszcze >48 h po ćwiczeniach.

Obserwacje te stały się podstawą wykorzystania treningu fizycznego w leczeniu cukrzycy

Transporter glukozy GLUT4 odgrywa rolę klucza w regulacji transportu glukozy. Dlatego wywołana treningiem fizycznym ekspresja GLUT4 może polepszać transport glukozy w mięśniach u chorych na cukrzycę. Skurcz mięśni poprawia działanie insuliny i komórkowe zużycie glukozy w całym organizmie.

Znaczenie wysiłku fizycznego w leczeniu cukrzycy znane jest od bardzo dawna. Już pochodząca z lat 25 p.n.e.-50 r.n.e. encyklopedia Aulusa Corneliusa Celsiusa zaleca chorym na cukrzycę wykonywanie ćwiczeń fizycznych a w wydanym w języku polskim przed ponad 100 laty podręczniku balneologii znajdujemy takie zalecenia:

„…Ponieważ przy cukrzycy o energiczną czynność wszelkich mięśni ciała chodzi, przeto są ćwiczenia takie najkorzystniejszymi, które wszystkie większe grupy mięśni w równy sposób wysilają. Z tego powodu polecamy ćwiczenia na wszystkich przyrządach, znajdujących się w zakładach leczniczo-gimnastycznych…..Z pomiędzy innych ćwiczeń ciała działają równie skutecznie szybka jazda konna i fechtunek…..W niektórych przypadkach trzeba ćwiczenia mięśni na czas późniejszy zachować albo też zupełnie zakazać. W innych przypadkach znowu byłoby dobrze, ćwiczenia czynne zastąpić zabiegami mechanicznymi (gnieceniem, tłoczeniem, siekaniem)…..”

Teraz wpływ treningu fizycznego na metaboliczne wyrównanie chorych na cukrzycę znalazł swe naukowe wytłumaczenie

W czasie wysiłku fizycznego dochodzi do zwiększonego wykorzystywania substratów energetycznych, zwiększone zostaje ich uwalnianie z magazynów tkankowych i udostępnianie do przemian. Głównym substratem energetycznym, zwłaszcza w pierwszym etapie pracy mięśniowej, jest glukoza pochodząca z glikogenu, krążąca we krwi oraz syntetyzowana w wątrobie. Jednakże zapasy glukozy zmagazynowane w formie glikogenu w mięśniach i wątrobie nie są zbyt duże i przy dłużej trwającym wysiłku fizycznym szybko ulegają całkowitemu wyczerpaniu. Po zakończeniu pracy następuje resynteza glikogenu, który to proces jest stymulowany przez insulinę.

Wykorzystanie glukozy jako substratu energetycznego w czasie wysiłku fizycznego wpływa na jej poziom we krwi. Zachowanie się glikemii w czasie wysiłku fizycznego zależy od intensywności i czasu trwania wysiłku oraz od sposobów leczenia cukrzycy.

W wyniku aktywnego spalania glukozy w mięśniach w czasie wysiłku fizycznego powstają mleczany, których stężenie jest tym większe im intensywniejszy był wysiłek. U chorych na cukrzycę z niedoborem insuliny, stężenie mleczanu może być nie tylko większe niż u osób zdrowych, ale też dłużej się utrzymywać w surowicy krwi.

Drugim ważnym substratem energetycznym obok glukozy są wolne kwasy tłuszczowe (WKT), które są uwalniane do krwi głównie z tkanki tłuszczowej.

Wysiłek fizyczny zwiększa lipolizę i uwolnienie WKT, wywiera korzystne działanie na profil lipidowy krwi. Pod wpływem wysiłku fizycznego następuje obniżenie stężenia cholesterolu całkowitego i LDL cholesterolu oraz triglicerydów, natomiast stężenie HDL cholesterolu ulega podwyższeniu, zwłaszcza frakcja HDL2.

Wysiłek fizyczny wywiera też korzystne działanie na układ krążenia, korzystnie modyfikuje bowiem gospodarkę lipidową, zmniejsza insulinooporność, powoduje zmniejszenie aktywności katecholamin, zwiększenie aktywności fibrynolitycznej osocza, zmniejszenie procesów krzepnięcia, wzrost aktywności układu antyoksydacyjnego. W czasie wysiłku fizycznego istotnie wzrasta wysycenie krwi tlenem. U osób z niewielkim nadciśnieniem zastosowanie umiarkowanie nasilonego treningu fizycznego może spowodować normalizację ciśnienia tętniczego krwi.

Trening fizyczny winien stanowić bardzo ważny element programu leczenia cukrzycy. Aktywność fizyczna poprawia zarówno kondycję fizyczną organizmu jak i równowagę psychiczną, ułatwia kontakty środowiskowe.

U chorych młodych, wydolnych, z dobrze wyrównaną cukrzycą i nie wykazujących obecności powikłań przewlekłych możliwy jest w zasadzie każdy rodzaj aktywności fizycznej. Za intensywny wysiłek uważany jest wysiłek , który w czasie 60 minut powoduje utrzymywanie się częstotliwości tętna na poziomie 80-90% maksymalnego ( Tab. 1).

Wyczynowe uprawianie sportu przez chorych na cukrzycę jest możliwe, gdy chory ma odpowiednią wiedzę, jest rozważny i odpowiedzialny. Stosowna modyfikacja leczenia, doskonała samokontrola oraz stała współpraca z zespołem leczącym pozwala na osiąganie dobrych wyników sportowych i jednocześnie zapewnia bezpieczeństwo choremu. Przeciwwskazaniem do wyczynowego uprawiania sportu są późne powikłania cukrzycy a także skłonność do występowania powikłań ostrych.

Zasady mające na celu zapobieganie wystąpieniu hipo – i hiperglikemii zależą od wielu czynników. Każdy chory winien mieć opracowany indywidualny schemat postępowania zależnie od wieku, stosowanego modelu terapii insulinowej a także rodzaju aktywności fizycznej i czasu jej trwania. W Polsce wszyscy młodociani chorzy pozostają pod opieką poradni specjalistycznych, tam też chorzy i ich opiekunowie winni uzyskać potrzebne wskazówki. W wielu krajach, także w niektórych polskich ośrodkach, prowadzone są szkolenia także dla nauczycieli i instruktorów sportowych.

Wśród ogólnych wskazówek wymienić należy konieczność bardzo starannego monitorowania glikemii. Badanie stężenia glukozy we krwi wykonać należy przed przystąpieniem do treningu fizycznego oraz bezpośrednio po jego zakończeniu, a przy wysiłkach trwających ponad 1 godzinę, oznaczenia takie winny być wykonane w czasie takiego treningu. Przy wysiłkach długotrwałych (np. wycieczki), ważne jest oznaczanie stężenia glukozy we krwi także w kilka- a nawet kilkanaście godzin po zakończeniu aktywności fizycznej, celem profilaktyki późnej hipoglikemii.

Bardzo ważne jest aby chory przystępował do treningu dobrze wyrównany metabolicznie. Jeśli stężenie glukozy we krwi przekracza 250 mg/dl i jest obecna acetonuria lub jeśli stężenie glukozy przekracza 300 mg/dl nawet w nieobecności acetonurii konieczne jest opóźnienie przystąpienia do ćwiczeń do czasu uzyskania wyrównania. Aktywności fizycznej nie można też podejmować jeśli stężenie glukozy jest zbyt niskie (<100 mg/dl), wówczas konieczne jest spożycie dodatkowej porcji węglowodanów.

Chory musi ponadto nauczyć się oceniać zachowanie swojego organizmu podczas wysiłków oraz zachowania się glikemii w odpowiedzi na różne formy aktywności fizycznej.
W czasie treningu, zwłaszcza intensywnego lub dłużej trwającego, pacjent musi mieć przy sobie zawsze „coś słodkiego” a także glukagon do podania w iniekcji. Podanie iniekcji glukagonu jest łatwe i bezpieczne , mogą ją w razie potrzeby wykonać przeszkoleni opiekunowie dziecka (rodzice, nauczyciel, trener lub inne osoby z otoczenia dziecka).

Chociaż u dzieci chorych na cukrzycę obserwuje się częste wahania glikemii, to jednak nie należy je wyłączać z zajęć gimnastycznych, sportowych i rekreacyjnych. Dzieci z cukrzycą powinny brać udział w zajęciach sportowych, mogą one wykonywać większość ćwiczeń, podobnie jak dzieci zdrowe, pod warunkiem pełnej kontroli i nadzoru ze strony nauczycieli czy trenerów. Personel szkolny powinien być poinformowany o objawach hipoglikemii i sposobach udzielania natychmiastowej pomocy. Dzieci ćwiczące najczęściej wymagają dodatkowych posiłków, często kilku, jeżeli wysiłek jest dłuższy niż 1 godzina. Wskazane jest też uzupełnienie płynów zawierających elektrolity.

U młodzieży dorastającej zmiany hormonalne mogą przyczyniać się do większych trudności w kontroli glikemii, mimo to ci chorzy także nie powinni rezygnować z aktywności fizycznej. Zajęcia sportowe u młodzieży chorej na cukrzycę, dobrze wyedukowanej, mogą być bezpieczne, dają przy tym wiele satysfakcji, radości życia i mogą przyczynić się do pozbycia się kompleksów, poprawy jakości życia.

W obu tych grupach, tj. u dzieci i młodzieży, konieczne jest jednak bardzo staranne prowadzenie samokontroli i dobra edukacja samych pacjentów ale także ich opiekunów (nauczycieli, trenerów itd.).

Przeciwwskazanie do podejmowania aktywności fizycznej stanowi obecność przewlekłych powikłań cukrzycy (retinopatia, nefropatia, neuropatia), co u młodocianych chorych zdarza się obecnie bardzo rzadko.

Szczególne znaczenie ma stosowanie wysiłku fizycznego u dzieci otyłych z cukrzycą. Obecnie coraz częściej spotykamy dzieci z cukrzyca typu 1 i 2 z towarzyszącą otyłością, zwłaszcza w okresie pokwitania. Dla tych dzieci wysiłki fizyczne mają dodatkowe znaczenie w zwiększeniu deficytu energetycznego, oraz poprawy wrażliwości tkanek na insulinę.

Program ćwiczeń należy rozpocząć od rozgrzewki a kończyć stopniowym zwalnianiem tempa i rozluźnianiem. Rozgrzewka powinna obejmować 5 - 10 min. ćwiczeń aerobowych o niedużym nasileniu. Zadaniem rozgrzewki jest przygotowanie mięśni, układu krążenia oraz układu oddechowego do stopniowego narastania intensywności wysiłku.

Po wysiłku, zwłaszcza długotrwałym, powinien nastąpić wypoczynek, w czasie którego zachodzą procesy resustycyjne. Najkorzystniejszą formą wypoczynku jest tzw. wypoczynek czynny. Polega on na wypoczynku zmęczonych mięśni i pobudzaniu do aktywności innych, uprzednio niepracujących mięśni. Wypoczynek aktywny jest bardziej efektywny niż bierny. W czasie aktywnego wypoczynku stosuje się ćwiczenia o odmiennym charakterze niż te, które doprowadziły do zmęczenia. Aktywność mięśniowa oraz usprawnienie funkcji układu sercowo - naczyniowego i oddechowego podczas odpoczynku, powodują szybsze usuwanie kwasu mlekowego z organizmu niż w czasie wypoczynku biernego. Kwas ten bywa wówczas utylizowany w dużej części jako materiał energetyczny i dlatego jego ilość resyntetyzowana na glikogen zmniejsza się prowadząc do ograniczenia długu tlenowego.

Inną formą aktywacji resuscytucji powysiłkowej, która przyśpiesza i usprawnia ten proces jest włączenie zabiegów balneologicznych i masażu. Do zabiegów tych zalicza się masaż podwodny, kąpiel perełkową, natryski i hydromasaż. Powinny one być stosowane po zakończonym wysiłku.

Jest wiele dowodów na to, że młodzi chorzy z cukrzycą mogą aktywnie uprawiać sporty. Warunkiem jest jednak bardzo dobra edukacja samych chorych a także ich najbliższego otoczenia – rodziców, przyjaciół, nauczycieli, trenerów itd
Przy tej okazji warto wspomnieć o takich znanych sportowcach, chorujących na cukrzycę typu 1, jak Gary Hall , który zdobył złoty medal olimpijski w pływaniu;

Michał Jeliński, który wraz z trzema innymi wioślarzami zdobył złoty medal w Mistrzostwach Świata w Japonii; 18-letni Wojciech Opatowicz, który w połowie lipca 2005r wyruszył na wyprawę na Mont Blanc i doszedł aż na 4200 m n.p.m.; Piotr Szczeciński, 15-letni szermierz z Gliwic, zdobywający medale na zawodach krajowych i zagranicznych. Ci i im podobni, młodzi dzielni ludzie udowadniają sobie i innym, że jeśli się naprawdę chce, można pokonać własne słabości i ujarzmić cukrzycę na tyle aby nie przekreślała naszego życia. Trzeba sobie jednak powiedzieć, że jest to walka niełatwa i aby ją wygrać bardzo potrzebne jest wsparcie ze strony najbliższego otoczenia.

Piśmiennictwo

Tabela 1
Dopuszczalna częstość tętna w stosunku do wieku w ciągu treningu fizycznego u chorych na cukrzycę

Otto Buczkowska – Ewa, Mazur Urszula
www.lider.szs.pl

Co to jest krioterapia?

Termin krioterapia pochodzi z Greki od słowa krýos oznaczającego zimno oraz therapeía, czyli leczenie. Najprościej rzecz ujmując krioterapia to leczenie zimnem. Jednak dokładne wyjaśnienie na czym polega krioterapia jest już bardziej skomplikowane. Otóż w krajach anglosaskich i skandynawskich, za krioterapię uważa się zabiegi terapeutyczne z zastosowaniem zimna o temperaturze 0ºC i poniżej 0ºC, co wydaje się być słuszne z punktu widzenia etymologii słowa krioterapia. W myśl tej definicji do krioterapii zalicza się np. okłady lodowe i kąpiele w zimnej wodzie, w Polsce określane zabiegami zimnolecznictwa. Polscy specjaliści (a także z Japonii i Niemiec) pod pojęciem krioterapii rozumieją bodźcowe, stymulujące działanie na zewnętrzne powłoki ciała krańcowo niskich temperatur (poniżej -100ºC) przez okres nie dłuższy niż 3 minuty, w celu wywołania fizjologicznych reakcji ustroju na zimno i wykorzystania ich we wspomaganiu leczenia podstawowego i kinezyterapii. Chcąc uniknąć wielu nieporozumień, proponuje się aby zabiegi z wykorzystaniem temperatur niższych niż -100ºC nazywać krioterapią stymulacyjną lub kriostymulacją.

Trochę historii

Lecznicze właściwości zimna, ludzie wykorzystywali już w czasach starożytnych np. Egipcjanie używali okładów lodowych do leczenia urazów i stanów zapalnych. Stosowanie zimna w przypadku wystąpienia urazów zalecał także Hipokrates, nazywany „ojcem medycyny”. Dominique-Jean Larrey, chirurg Napoleona, w trakcie odwrotu spod Moskwy wykorzystywał okłady lodowe do zmniejszania krwawienia i łagodzenia bólu przy amputacjach kończyn. W latach 1841-1851 James Arnott opisywał korzyści z miejscowego aplikowania pokruszonego lodu w uśmierzaniu bólu a także leczeniu bólów głowy, neuralgii, czy nowotworów.

Kiedy pod koniec XIX wieku postęp nauki pozwolił na skroplenie gazów, takich jak tlen, czy azot, realnym stało się osiągnięcie temperatur niższych od -100ºC. Początkowo temperatury kriogeniczne stosowane były w celu niszczenia chorobowo zmienionych tkanek (np. choroby nowotworowe skóry, kurzajki, liszaje), jako tzw. kriodestrukcja.
Stymulujące właściwości ekstremalnie niskich temperatur po raz pierwszy zaczęto wykorzystywać pod koniec lat 70-tych XX wieku w Japonii, gdzie pod kierunkiem prof. Toshiro Yamauchi powstał pierwszy przenośny krioaplikator oraz pierwsza komora niskotemperaturowa.

W Polsce krioterapia zaczęła rozwijać się w latach 80-tych we Wrocławiu, pod kierunkiem prof. Zdzisława Zagrobelnego, a pierwsza polska komora kriogeniczna powstała w 1989 roku w Kamiennej Górze (tzw. komora typu wrocławskiego). Od tego czasu zainstalowano w Polsce wiele kriokomór m.in. we Wrocławiu, Radzyniu, Rudzie Śląskiej, Zakopanem, Inowrocławiu, Krakowie, Warszawie, Spale.

Krioterapia miejscowa i ogólnoustrojowa

Ze względu na wielkość powierzchni ciała wystawionej na działanie ekstremalnie niskich temperatur wyróżnia się krioterapię miejscową i ogólnoustrojową.

Zabieg krioterapii miejscowej polega na schłodzeniu określonej części ciała za pomocą krioaplikatora, w celu wystąpienia fizjologicznych zmian w jej obrębie. Czynnikiem schładzającym są pary skroplonych gazów, najczęściej azotu. Temperatura, jaką uzyskuje się u wylotu dyszy krioaplikatora z ciekłym azotem waha się między -160 a -196ºC. Każdy zabieg wykonuje przeszkolony w tym celu terapeuta. Krioterapia jednej okolicy ciała nigdy nie powinna trwać dłużej niż 3 minuty, a w przypadku bardziej wrażliwych pacjentów może być krótsza. Aby uniknąć odmrożeń należy zwracać uwagę na wystąpienie u pacjenta zblednięcia lub zasinienia skóry, objawu „skórki pomarańczowej”, a także pieczenia lub bolesności. Objawy te są sygnałem do zakończenia krioterapii. Zabiegiem kriostymulacji miejscowej może być objętych maksymalnie 5 stawów, a łączny czas oziębiania kilku fragmentów ciała nie powinien przekraczać 12-15 minut. Najlepsze efekty uzyskuje się, gdy zabieg jest wykonywany dwukrotnie w ciągu dnia, w odstępie 4-6 godzin. Ilość zabiegów jest dostosowywana indywidualnie do pacjenta. Najczęściej stosuje się serię 10-20 krioterapii.

Krioterapia ogólnoustrojowa to poddawanie całego ciała pacjenta działaniu ekstremalnie niskich temperatur w specjalnie skonstruowanych do tego celu urządzeniach: kriokomorze lub kriosaunie. Kriosauna to jednoosobowe pomieszczenie służące do oziębiania całego ciała pacjenta z wyjątkiem głowy. Jest to urządzenie prostsze i tańsze w eksploatacji, jednak nie tak skuteczne jak komora kriogeniczna.

Kriokomora typu wrocławskiego jest urządzeniem sterowanym komputerowo, składającym się z przedsionka, w którym panuje temperatura -60°C oraz komory właściwej, gdzie temperatura powietrza wynosi od -110 do -160°C. Jako czynnik schładzający wykorzystuje się pary ciekłego azotu. Przed rozpoczęciem zabiegu krioterapii ogólnoustrojowej każdy pacjent przechodzi dokładne badanie lekarskie (m.in. wywiad, pomiar ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca) w celu ustalenia ewentualnych przeciwwskazań do tego zabiegu. Zakwalifikowani do zabiegu pacjenci są informowani o jego przebiegu, możliwych powikłaniach i wyrażają pisemną zgodę na zaproponowaną formę leczenia. Przystępując do zabiegu należy pamiętać o dokładnym usunięciu z ciała potu, gdyż jego resztki mogłyby tworzyć na skórze kryształki lodu, które powodowałyby przejściowe ale dotkliwe odczucie zimna.

Ważne jest także właściwe przygotowanie pacjenta pod względem ubioru (kobiety w strojach kąpielowych, mężczyźni w spodenkach). Oprócz tego, zakładane są wełniane skarpetki, rękawiczki, drewniaki, czapki lub opaski na uszy i maseczki chirurgiczne na twarz z dodatkową warstwą ligniny, osłaniając w ten sposób najbardziej wrażliwe na zimno okolice ciała. W pierwszej fazie zabiegu pacjenci przebywają przez 30 sekund w przedsionku, następnie przechodzą do komory właściwej, będąc w ciągłym ruchu. Czas przebywania w komorze wynosi od 1 do 3 minut. Pacjenci przebywając wewnątrz kriokomory są w stałym kontakcie wzrokowym i głosowym z personelem. Po wyjściu z komory kriogenicznej każdy pacjent wykonuje indywidualny program ćwiczeń w sali rehabilitacyjnej (tzw. kriokineza lub kriorehabilitacja).

Efekty działania niskich temperatur na organizm człowieka

Podczas kriostymulacji dochodzi do oziębienia tkanek powierzchownych oraz zmian w mikrokrążeniu. Natomiast w makrokrążeniu nie stwierdzono istotnych różnic, co świadczy o bezpieczeństwie tego zabiegu. Początkowo naczynia krwionośne ulegają odruchowemu zwężeniu, lecz po upływie kilkunastu sekund następuje ich rozszerzenie. Skutkuje to silnym wzrostem ukrwienia tkankowego, który może trwać nawet przez 6 godzin. Jednocześnie rośnie temperatura skóry, osiągając po około 14 minutach wyjściową wartość, a potem ją przekraczając.

Jednym z najważniejszych efektów kriostymulacji jest kilkugodzinna zwiększona perfuzja krwi, która poprawia przemianę materii, ułatwia transport tlenu do mięśni, pomaga usuwać szkodliwe produkty metabolizmu (mleczany, histamina) oraz zwiększa stężenie bradykininy i angiotensyny. Wystąpienie silnego przekrwienia wraz z poprawą krążenia włośniczkowego i drenażu limfatycznego decyduje o przeciwobrzękowym działaniu zabiegów kriostymulacyjnych.

Szczególne znaczenie terapeutyczne krioterapii jest związane z jej działaniem analgetycznym. Jest to efektem szeregu zjawisk występujących pod wpływem temperatur kriogenicznych. Przewodzenie impulsów nerwowych we włóknach czuciowych ulega spowolnieniu, a próg bólu zostaje podniesiony. Dochodzi również do czynnościowego wyłączenia receptorów czuciowych i ich połączeń z proprioceptorami. Dodatkowo, poza wpływem na układ nerwowy, temperatury kriogeniczne pobudzają wydzielanie β-endorfin, mających silne działanie uśmierzające ból. Mechanizm znieczulającego działania kriostymulacji próbuje też wyjaśnić teoria bramek kontrolnych Melzacka i Walla. Według tej koncepcji bodźce czucia zimna szybciej docierając do ośrodków rdzeniowych blokują przepływ impulsów bólowych do mózgu (jest to tzw. bramkowanie bólu).

Krańcowo niskie temperatury powodują również zmniejszenie napięcia mięśni. Działanie to jest najprawdopodobniej osiągane poprzez spowolnienie przewodnictwa nerwowego i zmniejszenie reaktywności obwodowych zakończeń czuciowo-ruchowych, w tym receptorów napięcia mięśni: aparatów Golgiego w ścięgnach oraz wrzecion nerwowo-mięśniowych w mięśniach, a także częściową blokadę płytki motorycznej i γ-motoneuronów. Wraz z efektem relaksacji obserwuje się wzrost siły mięśniowej. Po serii zabiegów kriostymulacyjnych rozluźnienie i zwiększenie siły mięśni szkieletowych, a także subiektywna analgezja utrzymują się nawet przez kilka miesięcy. Okres ten można jeszcze wydłużyć poprzez powtarzanie serii. Jest to o tyle ważne, że powyższe skutki działania krioterapii istotnie ułatwiają prowadzenie leczenia kinezyterapeutycznego.

Temperatury kriogeniczne pozytywnie wpływają także na sferę psychiczną. Po zabiegach w kriokomorze zauważa się u pacjentów wyraźną poprawę nastroju. Odczuwają oni wewnętrzny spokój, relaks i fizyczne rozluźnienie oraz ustąpienie zmęczenia. Obserwuje się również poprawę komfortu snu.

W wyniku zastosowania krioterapii ogólnoustrojowej (ewentualnie miejscowej na kilka stawów jednocześnie) dochodzi do reakcji ze strony układu hormonalnego. Pobudzeniu ulega oś podwzgórze – przysadka – nadnercza, wzrasta stężenie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH), adrenaliny, noradrenaliny, kortyzolu, a u mężczyzn również testosteronu.

Zmianom ulega też skład morfologiczny i biochemiczny krwi, w której rośnie poziom hemoglobiny, liczba leukocytów i płytek krwi oraz stężenie glukozy i kreatyniny, ale bez przekroczenia górnej granicy normy.
Kolejnym korzystnym wpływem krańcowo niskich temperatur na organizm człowieka jest działanie antyoksydacyjne. Przejawia się to uruchomieniem reakcji biochemicznych ograniczających szkodliwe działanie wolnych rodników, odpowiedzialnych m.in. za procesy starzenia się i zaniku tkanek.

Krioterapia stymulacyjna odgrywa również ważną rolę w podnoszeniu odporności humoralnej i komórkowej organizmu ludzkiego, zwłaszcza poprzez zwiększenie liczby komórek NK (Natural Killer).

Ponadto stwierdzono, że zabiegi z wykorzystaniem temperatur kriogenicznych wpływają na poprawę ogólnej wydolności fizycznej u sportowców.

Wskazania do stosowania krioterapii

Wielokierunkowe pozytywne oddziaływanie kriostymulacji, zarówno miejscowej jak i ogólnej, znalazło zastosowanie w leczeniu wielu schorzeń, takich jak:

reumatoidalne zapalenie stawów,

zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa,

łuszczycowe zapalenie stawów,

choroba zwyrodnieniowa stawów obwodowych i kręgosłupa,

fibromialgia,

osteoporoza,

zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem kręgosłupa,

zapalenie ścięgien, kaletek, torebek stawowych,

zastarzałe uszkodzenia stawów i tkanek miękkich,

przewlekłe zespoły bólowe,

stwardnienie rozsiane,

choroby ośrodkowego układu nerwowego ze wzmożoną spastycznością mięśni,

choroby o podłożu psychicznym (np. zespoły depresyjne),

a także urazów, np.:

ostre urazy sportowe (m.in. skręcenia stawów, stłuczenia mięśni, krwiaki śródmięśniowe, uszkodzenia więzadeł zewnątrzstawowych I stopnia),

przewlekłe zespoły przeciążeniowe (m.in. entezopatie, tendopatie, osteochondrozy, przewlekły zespół przedniego przedziału podudzi, zespół stożka rotatorów, zaburzenia rzepkowo – udowe),

stany po operacjach ścięgien, więzadeł, mięśni i kości oraz rekonstrukcjach wewnątrzstawowych,

profilaktyka urazów z przeciążenia w przebiegu treningu sportowego,

element odnowy biologicznej zmęczonych lub przeciążonych mięśni.

Przeciwwskazania bezwzględne i względne

Podczas zabiegów kriostymulacyjnych należy przede wszystkim zapewnić pacjentowi maksymalne bezpieczeństwo i wyeliminować wystąpienie ewentualnych powikłań (np. odmrożenia, zaburzenia sercowo-naczyniowe, zaburzenia oddychania, uszkodzenia nerwów, hipotermia). Trzeba zatem zwracać szczególną uwagę na przeciwwskazania, gdyż nie każda osoba może być poddana takim zabiegom.

Do bezwzględnych przeciwwskazań w krioterapii zalicza się:

krioglobulinemię,

kriofibrynogemię,

agammaglobulinemię,

hemoglobinurię napadową,

chorobę i zespół Raynauda,

znaczną niedokrwistość,

ropno-zgorzelinowe, troficzne zmiany na skórze,

uszkodzenia skóry,

brak czucia,

miejscowe odmrożenia,

zaburzenia lokalnego ukrwienia,

nieunormowane ciśnienie tętnicze,

zaburzenia rytmu serca,

niestabilną chorobę niedokrwienną serca,

wady aparatu zastawkowego serca (zwężenie zastawek półksiężycowatych aorty lub zwężenie zastawki mitralnej),

schorzenia mięśnia sercowego lub aparatu zastawkowego serca w okresie niewydolności krążenia,

zmiany zakrzepowo-zatorowe,

zaawansowaną miażdżycę,

różnego rodzaju infekcje,

niedoczynność tarczycy,

klaustrofobię (tylko w przypadku zabiegów w kriokomorze),

zaburzenia umysłowe ograniczające kontakt z pacjentem,

neuropatie układu współczulnego,

wyniszczenie i wychłodzenie organizmu,

nietolerancję zimna,

alergię na zimno,

chorobę nowotworową,

przyjmowanie leków neuroleptycznych i alkoholu.

Z kolei przeciwwskazania względne to m.in.:

wiek powyżej 65 lat,

przebyte zakrzepy żylne i tętnic obwodowych,

chwiejność emocjonalną ze zwiększoną potliwością skóry.

Podsumowanie

Krioterapia stymulacyjna zyskuje coraz większą popularność jako ważna część rehabilitacji i odnowy biologicznej. Do największych zalet tej metody należą dość wysoka skuteczność działania (szczególnie w połączeniu z ruchem), prostota i krótki czas trwania zabiegu, a także relatywnie niewielka liczba przeciwwskazań do jej stosowania. Konieczne jest jednak prowadzenie dalszych badań nad nowymi możliwościami wykorzystania temperatur kriogenicznych w celach leczniczych oraz medycynie sportowej.

Piśmiennictwo

Madejski Roger, Madejski Eligiusz
www.lider.szs.pl

Dzięki nowoczesnym sposobom transportu nasze sklepy spożywcze są dobrze zaopatrzone w warzywa i owoce przez cały rok. Chociaż, zdaniem niektórych ekspertów, lepiej wybierać produkty świeże, hodowane w naszym regionie niż te importowane. Zima już dawno dobiegła końca i pierwsze krajowe warzywa zaczynają pojawiać się na bazarach i w sklepach. Te wiosenne jarzyny mają wiele dobroczynnych właściwości, takich jak witaminy, karoten, antyoksydanty. Zanim doczekamy się bardziej urozmaiconej oferty świeżych owoców, warto maksymalnie korzystać z tego, co oferuje aktualna pora roku.

Szparagi
Tak jak i na inne warzywa wiosenne, sezon na szparagi jest krótki. Jada się tylko ich młode korzenie. Łodygi powinny być jędrne, ale delikatne, kolor jasny, a główki zamknięte. Nie dość, że łatwo je przyrządzić (np. można je gotować – także na parze – czy grillować), to jedna porcja szparagów zawiera 114% zalecanej dziennej dawki (RDA) witaminy K, ważnej dla kondycji kości i prawie 66% RDA folanu, który pomaga utrzymać w zdrowiu układ sercowo-naczyniowy. Szparagi są także bogatym źródłem kwasu foliowego, potasu i błonnika dietetycznego.

Rzodkiewka
Jej nazwa pochodzi z greki i znaczy tyle co „szybko pojawiająca się”, co odnosi się do krótkiego czasu kiełkowania tego warzywa. Na całym świecie występuje wiele odmian rzodkiewki. To jedno z pierwszych wiosennych warzyw korzennych. Jej czerwone i białe bulwy są dobrym źródłem witamin B i C, mających działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. Rzodkiewka jest także doskonałym źródłem potasu, ważnego dla prawidłowego funkcjonowania nerek i ciśnienia krwi. Jej jasny kolor i palący smak dodają sałatkom czy kanapkom kolorytu i pikantności.

Rzeżucha
W przeszłości rzeżuchy używano do leczenia różnych dolegliwości: gruźlicy, astmy, rozedmy, artretyzmu, cukrzycy, anemii, zaparć, raka, zawałów serca, egzemy, niestrawności. Rzeżucha jest bowiem znakomitym źródłem beta-karotenu, witamin A, B1 i B6, C, E i K, zawiera także bogactwo jodu, żelazo, wapń, magnez i cynk. Występuje w niej również flawonoid, zwany kwercetyną, któremu przypisuje się działanie przeciwzapalne i antyhistaminowe. Nadaje się do sałatek i na kanapki.

Szpinak
Ze względu na dużą wartość odżywczą szpinak jest niezwykle cennym elementem zdrowej diety. To bogate źródło witamin A, C, E i K, magnezu, żelaza, wapnia, potasu, cynku, błonnika, wielu ważnych przeciwutleniaczy i kwasów tłuszczowych omega-3. Gotowanie na parze pozwala na zachowanie maksimum wartości odżywczych szpinaku, ale można też go gotować w tradycyjny sposób. Gdy zmięknie, należy odcedzić go na sitku lub durszlaku, następnie drobno posiekać i posypać gałką muszkatołową. Można go podawać jako przystawkę do kurczaka lub ryby bądź dodawać do sałatek, zup, tarty, potraw curry oraz sosów do makaronu.

Żródło: Biuletyn Dobrego Samopoczucia – Eden Springs Sp. z o.o.
więcej na www.eden.pl

W jednym z pierwszych badań tego typu, naukowcy z University of East London przyjrzeli się wpływowi spożycia wody na zachowanie niemal 60 chłopców i dziewcząt w wieku między 7 a 9 rokiem życia. Połowa z nich dostała do wypicia 250-mililitrową szklankę wody, a po upływie 20 minut obie grupy poddano serii testów oceniających uwagę wzrokową i pamięć. Jak donosi raport, 34% dzieci, które wypiły wodę, uzyskało lepsze wyniki.

Według dr Caroline Edmonds: „Dzieci, które wypiły wodę, wypadały lepiej w wielu zadaniach. Nasze wyniki sugerują, że spożywanie wody wpływa korzystnie na funkcje poznawcze dzieci.”

Już poprzednie badania pokazały, że woda wspomaga również pracę mózgu dorosłych. Dlaczego? Przyczyna nie jest do końca jasna, ale okazuje się, że „informacje przepływają sprawniej między komórkami, kiedy te są odpowiednio nawodnione” – mówi Dr Edmonds.

Żródło: Biuletyn Dobrego Samopoczucia – Eden Springs Sp. z o.o.
więcej na www.eden.pl

Specjaliści wskazują, że przypominanie pracownikom o dodatkowych przerwach w pracy przynosi korzyści. Dzięki nim pracownicy pamiętają o odpoczynku i mogą uniknąć przykrych dolegliwości związanych z pracą biurową. Obecnie dostępne są oprogramowania komputerowe, które przypominają pracownikom o koniecznych przerwach w ciągu dnia. Wiele badań potwierdziło ich użyteczność.

Badanie przeprowadzone w Holandii wśród 260 osób pracujących przy komputerach potwierdziło to, na co wskazywały już poprzednie doniesienia, a mianowicie:

1. Pracownicy, którzy mieli ograniczone możliwości skorzystania z przerw, skarżą się na bóle w szyi, barkach i ramionach częściej niż ci, którzy z przerw korzystają.

2. Pracownicy aktywnie spędzający przerwy w pracy (ćwicząc) zgłaszali mniej dolegliwości w układzie mięśniowym niż ci spędzający przerwę biernie.

3. Pracownicy regularnie chodzący na przerwę byli efektywniejsi od tych, którzy nie przerywali pracy.

Można by przypuszczać, że robienie przerw oznacza skracanie czasu pracy, a tym samym spadek efektywności. Badanie przeprowadzone w Holandii pokazało jednak, że pracownicy, którym przypominano o regularnych przerwach, byli bardziej efektywni niż ci pracujący bez przerwy. (Efektywność określano liczbą popełnionych błędów i uderzeń w klawiaturę.)

78% ludzi biorących udział w badaniu uznało, że korzystanie z oprogramowania przypominającego o przerwach jest pomocne w złagodzeniu bólu i dyskomfor tu. Badacze przypisują te rezultaty zmianom, jakie zaszły w zachowaniu badanych w pracy (np. w postawie, rozluźnieniu mięśni) oraz bardziej pozytywnemu nastawieniu. 90% uczestników badania poleciłoby korzystanie z tego oprogramowania innym.

Eden oferuje takie oprogramowanie swoim Klientom – „Eden BodyGuard”. Przypomina on pracownikom o utrzymywaniu właściwego poziomu nawodnienia organizmu w ciągu dnia poprzez zachęcanie ich do przerw na szklankę wody oraz ćwiczenia rozciągające. Wszystko to, aby zapobiec fizycznemu dyskomfor towi i chorobom układu mięśniowo-szkieletowego. Program można pobrać z naszej strony: www.eden.pl

Żródło: Biuletyn Dobrego Samopoczucia – Eden Springs Sp. z o.o.
więcej na www.eden.pl